Παπανδρέου vs. Καραμανλή παλιά...

Ο χορός καλά κρατεί στην αξιωματική αντιπολίτευση και ο παππούς του προέδρου του ΠΑΣΟΚ μιλούσε πριν από 46 χρόνια στην Καβάλα. Δίχως άλλο πρόλογο, "ανεβάζω" στο www-world τα περιεχόμενα του έβδομου "χτυπήματος" του ΧΡΟΝΟ-Λόγου, της εβδομαδιαίας στήλης που διατηρώ στο Καβαλιώτικο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ (www.xronometro.gr).

1961: Λίγο πριν το τέλος της πρώτης «οκταετίας Καραμανλή»

Δεν μπορεί κανείς να προδικάσει την έκβαση της εκλογικής αναμέτρησης της 11ης Νοεμβρίου και να πει από τώρα ποιος θα ηγείται του ΠΑΣΟΚ μετά από αυτή την εκλογή, αλλά –ακόμη και αν ηττηθεί ο Γιώργος Παπανδρέου- έχει ήδη δώσει τρεις μάχες με τον Κώστα Καραμανλή. Κι αν αυτός δεν κατάφερε να διεκπεραιώσει νικηφόρα καμιά από τις μεταξύ τους αναμετρήσεις, ένας άλλος Γ. Παπανδρέου είχε καλύτερο «σκορ» απέναντι σε έναν άλλο Κ. Καραμανλή. Βέβαια, και εκείνοι ήταν «Γεώργιος» και «Κωνσταντίνος» στα επίσημα βαπτιστικά τους ονόματα, αλλά παρέμεναν «Γεώργιος» και «Κωνσταντίνος» και στη δημόσια πολιτική τους δραστηριότητα. Πριν από περίπου μισόν αιώνα που αναμετριόντουσαν, δεν υπήρχε περίπτωση να αποκληθεί πολιτικός αρχηγός με «χαϊδευτικό» όνομα. Κι εδώ που τα λέμε, εκτός από την αυστηρότητα και σοβαρότητα (ή μήπως σοβαροφάνεια;) των παλαιότερων εποχών, δεν υπήρχε και ανάγκη για «χαϊδευτικά»: αν δεν είχαν προϋπάρξει ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, είναι άραγε βέβαιο ότι οι σημερινοί θα είχαν γίνει «Γιώργος» και «Κώστας», ώστε να διακρίνονται από τους παλαιότερους;

Τέλος πάντων, ας αφήσουμε την ονοματολογία και ας «πεταχτούμε» 46 χρόνια πίσω, στις περιβόητες εκλογές του 1961. Έγραψα «περιβόητες», επειδή καταγράφτηκαν (στη μνήμη σημαντικού μέρους αυτών που τις έζησαν και σε μεγάλο τμήμα της σχετικής αρθρογραφίας και ιστοριογραφίας) ως εκλογές «βίας και νοθείας» και με τη διεξαγωγή τους συνδέθηκαν κατηγορίες ότι «ψήφισαν και τα δέντρα». Αυτό το τελευταίο συνέβη, επειδή παρατηρήθηκε –ή, τουλάχιστον, καταγγέλθηκε ότι παρατηρήθηκε- να υπάρχουν καλλωπιστικά ή ακόμη και οπωροφόρα δέντρα σε σημεία οδών όπου κανονικά έπρεπε να βρίσκονται σπίτια εκλογέων. Ακόμη, υπήρξαν καταγγελίες για εφαρμογή του στρατιωτικού σχεδίου «Περικλής» στην προεκλογική περίοδο, για αλλοίωση αποτελεσμάτων σε τμήματα όπου ψήφιζαν στρατιωτικοί ή αστυνομικοί, καθώς και για υφαρπαγή ψήφων πολιτών που το 1958 είχαν ψηφίσει Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ – νόμιμο πολιτικό κόμμα της Αριστεράς, ενώ το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου από το 1947), με εκφοβισμό και απειλές.

Για την ιστορία, στις εκλογές του 1958 η ΕΔΑ είχε αποσπάσει το 25% των ψήφων, είχε αναδειχτεί σε αξιωματική αντιπολίτευση και είχε εκλέξει 79 βουλευτές. Η εξέλιξη αυτή είχε δημιουργήσει μεγάλη αίσθηση εντός και εκτός της Ελλάδας, αφού σημειωνόταν 9 μόλις χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου.

Επιστρέφουμε στα 1961. Έχουν, λοιπόν, προκηρυχθεί εκλογές για τις 29 Οκτωβρίου. Κεντρικό διακύβευμα των εκλογών, μετά την πρόθεση της κυβέρνησης Καραμανλή να αλλάξει τον εκλογικό νόμο, ήταν –σύμφωνα με τον καθηγητή Ηλία Νικολακόπουλο- «η οριστική διαμόρφωση των εκλογικών σχηματισμών». Ο γνωστός εκλογολόγος συνεχίζει λέγοντας ότι «θα καθοριζόταν και η μορφή της αναμέτρησης, αν δηλαδή θα εξελισσόταν σε πολωτική αναμέτρηση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς ή αν στην αντιπαράθεση μπορούσε να παρεμβληθεί και ο κεντρώος χώρος» (τα παραθέματα προέρχονται από το βιβλίο του Η καχεκτική Δημοκρατία. Κόμματα και εκλογές 1946-1967, σ. 264).

Σε αυτό το πλαίσιο, οι επικεφαλής των κομμάτων «οργώνουν» τη χώρα, μιλώντας σε συγκεντρώσεις.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, προσπαθώντας να «παρεμβάλουν» τον κεντρώο χώρο στην αντιπαράθεση, αρκετοί πολιτικοί έχουν σχηματίσει, από το Φεβρουάριο του 1961, την Ένωση Κέντρου. Στις εκλογές αυτές, εμφανίστηκε διαφορετικά και η ΕΔΑ: συνασπίστηκε με το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα (ΕΑΚ) και «κατέβαινε» ως Π.Α.Μ.Ε. (Πανδημοκρατικόν Αγροτικόν Μέτωπον Ελλάδος). Τώρα πια, τον Οκτώβριο, ο αρχηγός του κόμματος της Ένωσης Κέντρου Γεώργιος Παπανδρέου έχει αποδυθεί σε έναν τεράστιο αγώνα, για να «διακοπεί η άμπωτις της κυριαρχίας της κυβερνήσεως Καραμανλή και να έλθει η παλίρροια της επανόδου της δημοκρατικής παρατάξεως» (δηλώσεις του στην Κομοτηνή, το πρωί της 13ης Οκτωβρίου 1961).

Για να βοηθήσει την «παλίρροια», ο Παπανδρέου φτάνει –προερχόμενος από την Αλεξανδρούπολη- στην Κομοτηνή το πρωί της 13ης Οκτωβρίου και αρχίζει περιοδεία. Μιλάει στην Ξάνθη το μεσημέρι και στη συνέχεια, κινούμενος οδικώς, αναχωρεί για την Καβάλα.

Στις 7.30 το απόγευμα ο κεντρώος πολιτικός ξεκινά το λόγο του από το μπαλκόνι του Επιμελητηρίου της Καβάλας. Μιλά μπροστά σε ένα πλήθος «πεζοπόρων» (έτσι αρέσκεται να αποκαλεί ο ηγέτης της Ένωσης Κέντρου τους παρευρισκόμενους στις συγκεντρώσεις της, επιδιώκοντας να τους αντιδιαστέλλει σε κάθε ευκαιρία με όσους παρακολουθούν τις αντίστοιχες της ΕΡΕ, κόμματος του Καραμανλή, για τους οποίους λέει ότι μετακινούνται «διά παντός μέσου» και τους χαρακτηρίζει «μηχανοκινήτους»).

Ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας ότι στο στερέωμα της Ελλάδας αντιλαλεί η ζητωκραυγή υπέρ της Δημοκρατίας και ότι είναι βέβαιος πως από τις εκλογές θα προκύψει κυβέρνηση του Κέντρου, κυβέρνηση που θα χαίρει της λαϊκής εμπιστοσύνης. Συνέχισε, υπογραμμίζοντας την υποχρέωση του λαού να καταλύσει το κομματικό κράτος της ΕΡΕ και υποσχόμενος την κατοχύρωση των λαϊκών ελευθεριών και δικαιωμάτων.

Μετά από αυτά, ο Παπανδρέου άρχισε να αναφέρεται στα προβλήματα της Καβάλας. Στάθηκε ιδιαίτερα στο θέμα της ανεργίας, λέγοντας ότι με κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου οι εργάτες θα ξαναβρούνε δουλειά. Ακολούθως, αναφέρθηκε στο κατεξοχήν «αδύνατο σημείο» της πόλης, την προϊούσα παρακμή της καπνικής οικονομίας. Υποσχέθηκε ότι η Καβάλα θα ξαναβρεί την παλιά της θέση ως κέντρο επεξεργασίας του καπνού.

Σημειώνεται εδώ ότι μετά το 1953, όταν καταργήθηκε το Ταμείο Ασφαλίσεως Καπνεργατών και επιτράπηκε σε ανειδίκευτες γυναίκες (χαμηλότερα αμειβόμενες και ενίοτε ανασφάλιστες) να αντικαταστήσουν τους άνδρες καπνεργάτες (οι οποίοι, για να δουλέψουν, έπρεπε να έχουν βιβλιάριο ασφάλισης και σχετική ειδίκευση), δημιουργήθηκε στην πόλη έντονο πρόβλημα ανεργίας. Ο Παπανδρέου υπενθύμισε ότι από τους 15.000 ανέργους της πόλης οι 12.000 είναι καπνεργάτες. Αν σε αυτό προστεθεί και η συνολική μείωση του κύκλου εργασιών των καπνομάγαζων λόγω της κυριαρχίας των αμερικάνικων καπνών σε βάρος των παραγόμενων στην περιοχή «ανατολικών» και η φυγή εταιρειών από την Καβάλα, μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κανείς ότι τα λόγια του Παπανδρέου άγγιζαν (κι επεδίωκαν αυτό ακριβώς) ευαίσθητες χορδές των Καβαλιωτών. Είπε ακόμη ότι θα ληφθούν μέτρα για την προστασία της μέσης μηχανοκίνητης αλιείας, δηλαδή των αλιευτικών σκαφών μεσαίου μεγέθους και επισήμανε ότι θα καταβληθεί προσπάθεια για να εξασφαλιστεί τόσο η αύξηση της γεωργικής παραγωγής όσο και η διάθεσή της στην αγορά. Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, «άνευ της διαθέσεως των γεωργικών προϊόντων, η αύξησις [της παραγωγής] αποτελεί κατάραν και όχι ευλογίαν».

Κλείνοντας το λόγο του, ο 77χρονος πολιτικός διαβεβαίωσε το ακροατήριό του ότι το πρόγραμμα της Ένωσης Κέντρου βρίσκει απήχηση στις καρδιές των Ελλήνων, καθώς και ότι διαπιστώνεται πως δεν πρόκειται πλέον για εκλογικό ρεύμα, αλλά για λαϊκό κίνημα. Δήλωσε «κατάπληκτος και ευγνώμων» για την υποδοχή που του επιφύλαξε η Καβάλα και τόνισε ότι για πρώτη φορά υπήρξε στην πόλη πάνδημη συγκέντρωση των «πεζοπόρων», οι οποίοι –σε αντίθεση με τους «μηχανοκινήτους» της ΕΡΕ- έχουν ψυχή, πάθος και ιδεώδη.

Οι εκλογές έγιναν μέσα σε έντονο κλίμα και η Ένωση Κέντρου τις έχασε. Η ΕΡΕ θριάμβευσε πανελλαδικά με ποσοστό 50,81 %, πήρε περισσότερο από το 50% των ψήφων στο νομό Καβάλας και εξέλεξε τρεις βουλευτές, η Ένωση Κέντρου εξέλεξε δύο και το Π.Α.Μ.Ε. έναν, τον δολοφονημένο αργότερα (Μάιο 1968) από όργανα της δικτατορίας Γιώργη Τσαρουχά.

Η Καβάλα συνέχισε να ταλανίζεται από ανεργία και σύντομα ξεκίνησε ένα έντονο μεταναστευτικό ρεύμα, τόσο προς τις μεγάλες πόλεις όσο και τη Δυτική Ευρώπη. Βέβαια, χρειαζόταν «Πιστοποιητικόν Ανεπιλήπτου Διαγωγής», για να «βγάλει» κάποιος διαβατήριο και να εργαστεί στο εξωτερικό.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και η Ένωση Κέντρου, πάντως, θα κατάφερναν να νικήσουν τον Καραμανλή και την ΕΡΕ δύο χρόνια αργότερα, στις 3 Νοεμβρίου 1963. Ύστερα από λίγες μέρες, ο Καραμανλής θα εγκατέλειπε την ηγεσία της ΕΡΕ και την Ελλάδα, αυτοεξοριζόμενος στη Γαλλία.

Έτσι θα ξεκινούσε το «κεντρώο διάλειμμα» του 1963-65, για να καταλήξει στην 21η Απριλίου 1967.

Αυτά, όμως, σιγά –σιγά και με τη σειρά τους…

Τα μικρά παιδιά, που κρατούνε στο χέρι τους, σαν τον ήλιο το χάρτινο, τις ελπίδες μας

Κι έγιναν έξι τα "χτυπήματα" στην αναγνωστική ηρεμία της επαρχιακής πόλης και του www-world. Κι είπα να γράψω για κάτι που μελετώ εδώ και καιρό. Τίτλος της στήλης στο Καβαλιώτικο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ ήταν ΧΡΟΝΟ-Λόγος και το περιεχόμενο της σελίδας την Κυριακή 7 Οκτώβρη ήταν το παρακάτω:

Έχε το νου σου στο παιδί…

Και όταν θα ’ρθουν οι καιροί
που θα ’χει σβήσει το κερί
στην καταιγίδα,
υπερασπίσου το παιδί,
γιατί αν γλυτώσει το παιδί
υπάρχει ελπίδα.
Στίχοι του Λευτέρη Παπαδόπουλου, μελοποιημένοι από το Μίκη Θεοδωράκη και τραγουδημένοι από τον Παύλο Σιδηρόπουλο στην ταινία του Ανδρέα Θωμόπουλου Ο Ασυμβίβαστος (1979).

Μπήκαμε και στον Οκτώβρη. Καλή συνέχεια στο φθινόπωρο. Ευχές για καλή και γελαστή ζωή σε όλα τα παιδιά, γεννημένα κι αναμενόμενα, και η τύχη μακάρι να χαμογελά πάντα από δω και πέρα στη μικρή Παυλίνα, που έχασε πρόωρα τη μαμά της…

Προσπαθώ εδώ κι έξι εβδομάδες να εντοπίζω συμβάντα των περασμένων δεκαετιών που να συμπίπτουν χρονικά με τις μέρες κυκλοφορίας της εφημερίδας που με φιλοξενεί. Η προσπάθεια γίνεται εντονότερη, με σκοπό να συμπληρώνεται ένας «στρογγυλός» αριθμός ετών από τη χρονιά κατά την οποία συνέβησαν όσα περιγράφονται. Αυτή τη φορά, ο στόχος επιτεύχθηκε, αφού συμπληρώνονται (για την ακρίβεια, συμπληρώθηκαν) ακριβώς 60 χρόνια από το έτος ίδρυσης της Παιδόπολης Καβάλας «Άγιος Γεώργιος». Ενός ιδρύματος – συμβόλου μιας ολόκληρης εποχής.

Ήταν Απρίλιος του 1947, πρώτη του μήνα, όταν –αντί για τα συνήθη λόγω της ημέρας ψέματα- ακούστηκε από στόματα καλά πληροφορημένα κι ύστερα από το ραδιόφωνο το σημαντικό νέο: «Απέθανεν ο Βασιλεύς Γεώργιος». Ένας βασιλιάς έφευγε, άλλος ερχόταν. Τον εκλιπόντα διαδέχθηκε ο αδελφός του, πρίγκιπας (μέχρι τότε) Παύλος. Δε μπορούσε να γίνει αλλιώς, αφού ο Γεώργιος ήταν άκληρος.

Μαζί, όμως, με το νέο βασιλιά, η Ελλάδα αποκτούσε (και πάλι) και βασίλισσα. Ήταν η γεννημένη στη Γερμανία Φρειδερίκη, πριγκίπισσα Διάδοχος από το 1938. Επρόκειτο για μια δυναμική γυναίκα, που αρκετά πριν από την ανάρρηση του άντρα της στο θρόνο της μικρής βαλκανικής χώρας είχε αρχίσει να δείχνει ενδιαφέρον για φιλανθρωπικά έργα και δραστηριότητες. Επεδίωκε, απ’ ό,τι φαίνεται, να συνεχίσει την παράδοση των προκατόχων της. Μια ματιά στη σ. 283 του εξαιρετικά ενδιαφέροντος βιβλίου του «εξ απορρήτων» του Παλατιού, πολιτικού και συγγραφέα, Σπύρου Μαρκεζίνη Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος 1936-1975, μπορεί να φωτίσει τα «ελατήρια» της νέας βασίλισσας, αυτά που την οδήγησαν στην ενασχόλησή της με την παιδική ηλικία και τη δημιουργία των Παιδοπόλεων. Μαρτυρία υπεράνω υποψίας, αφού οι ιδεολογικώς αντίθετοι με τη συντηρητική παράταξη (τότε και τώρα) μίλησαν και μιλάνε για «γκέτο της Φρειδερίκης», «παιδουπόλεις – στρατόπεδα αναμόρφωσης των παιδιών των ανταρτών και αντικομμουνιστικών κηρυγμάτων». Η ίδια η Φρειδερίκη στα απομνημονεύματά της λέει ότι η προσπάθειά της αποσκοπούσε στο «να γλιτώσουμε τα παιδιά μας, στις βόρειες επαρχίες, από το να μεταφερθούν πέρα από τα σύνορα και να ανατραφούν ως εχθροί της χώρας». Βέβαια, πρέπει να επισημανθεί ότι το περίφημο «παιδομάζωμα» των ανταρτών ξεκίνησε το Μάρτιο του 1948, αρκετούς μήνες αργότερα από το βασιλικό «Παιδοφύλαγμα».

Για να καταλάβετε καλύτερα τι συνέβη, φίλοι αναγνώστες, θα πρέπει να περιγραφεί αδρομερώς η προσπάθεια της Φρειδερίκης να στήσει τα «μετερίζια» του αγώνα της για την «προστασίαν των απειλουμένων παίδων».

Η βασίλισσα άρχισε αμέσως (συνέχισε, για να είμαστε ακριβείς, αφού το έπραττε και ως πριγκίπισσα) να περιέρχεται τις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, θέατρα επιχειρήσεων του εμφυλίου πολέμου, ο οποίος είχε πια κλιμακωθεί.

Μετά το τέλος μιας από τις περιοδείες της αποφάσισε να δράσει. Έτσι, το βράδυ της 5ης Ιουλίου 1947, απηύθυνε ραδιοφωνικό διάγγελμα. Επισήμαινε ότι «παιδιά ορφανά γυρίζουν εις τους δρόμους αναζητούντα κάποιο στήριγμα» και τόνιζε ότι όφειλε να ζητήσει από τους Έλληνες «θυσίας, τας οποίας όσον και αν είναι μεγάλαι, θα είναι ελάχισται εν σχέσει με εκείνας τας οποίας υφίστανται οι κάτοικοι των βορείων επαρχιών μας».

Γνωστοποιούσε με αυτόν τον τρόπο τη δημιουργία του «Εράνου "Πρόνοια Βορείων Επαρχιών Ελλάδος"». Πρώτο βήμα, μετά από τη στελέχωση του Εράνου με προσωπικότητες της κοινωνικής και πολιτικής ζωής του τόπου και εθελόντριες από την αριστοκρατία της πρωτεύουσας, ήταν η δημιουργία των Παιδοπόλεων, η συγκέντρωση των πρώτων παιδιών και η πρόσληψη προσωπικού.

Όλα όσα ακολούθησαν έγιναν σχεδόν αστραπιαία. Στα τέλη Ιουλίου εγκαινιάστηκε η πρώτη Παιδόπολη στη Θεσσαλονίκη, κι ένα μήνα αργότερα, στις 27 Αυγούστου, αποφασίστηκε η ίδρυση Παιδόπολης στην Καβάλα. Χάρη στην ικανότητα της Αλεξάνδρας Μελά, γυναίκας έμπειρης περί τα οργανωτικά και με αξιόλογο παρελθόν ως προέδρου της Λέσχης Εργαζομένου Κοριτσιού Θεσσαλονίκης, ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες για την εξεύρεση του κτιρίου και την επιλογή των πρώτων παιδιών – τροφίμων. Κτίριο που επελέγη ήταν το σημερινό Πουλίδειο Γηροκομείο, το οποίο παραχώρησε η ιδιοκτήτριά του Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Καβάλας – Φ.Α.Κ.Κ. (αρχικά δωρεάν και στη συνέχεια με μίσθωμα) και τα πρώτα παιδιά πέρασαν την πόρτα του ιδρύματος στις 23 Σεπτεμβρίου του 1947. Ήταν 15 αγόρια και 7 κορίτσια, ηλικίας 7 έως 12 ετών, προερχόμενα τα 20 από τα ορεινά χωριά του νομού Ξάνθης, ένα από τη Μουσθένη και ένα από την Κομοτηνή.

Στον κατάλογο που δημιουργήθηκε, δίπλα στο όνομα του καθενός υπήρχε η φράση «οικογένεια πληγείσα υπό ανταρτών», που συμπληρωνόταν από τις λέξεις «ορφανό πατρός», «ορφανό μητρός» κ.λ.π. Μέχρι το τέλος του μήνα άλλα 190 παιδιά είχαν καταλύσει στην Παιδόπολη.

Την πρώτη Εφορευτική Επιτροπή αποτέλεσαν: ο Μητροπολίτης Φιλίππων Χρυσόστομος ως Πρόεδρος και σε περίπτωση απουσίας του ο Πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης Άνθιμος, ο Διευθυντής του υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας Ηρακλής Κασνέτσης ως οικονομικός σύμβουλος. Mέλη ορίστηκαν: οι κυρίες Αικατερίνη Κακλαμάνη, μέλος του Δ.Σ. της Φ.Α.Κ.Κ., Ελένη Αναστασιάδου, στέλεχος της «Φανέλλας του Στρατιώτου», Στέλλα Παναγιωτοπούλου, σύζυγος του γιατρού και βουλευτή του δεξιού Λαϊκού Κόμματος Νικόλαου Παναγιωτόπουλου, παππού του σημερινού βουλευτή της ΝΔ, Παμφίλη Τάντηρα, σύζυγος του διευθυντή των μύλων Γεωργή – Νικολετόπουλου, Έλλη Βασιλικού, Πρόεδρος της Φ.Α.Κ.Κ., ο διορισμένος (από το 1934 δεν είχαν γίνει δημοτικές εκλογές) Δήμαρχος Καβάλας Μιχαήλ Λολίδης και ο Γυμνασιάρχης Αρρένων Σπυρίδων Μαυρομμάτης.

Διευθύντρια («Γενική Αρχηγός») του ιδρύματος τοποθετήθηκε η Γενική Γραμματέας της Φ.Α.Κ.Κ, γυμνάστρια και νηπιαγωγός, Δέσποινα Τσαλάνη, ένας άνθρωπος δυναμικός και αφιερωμένος στη δουλειά του.
Κι απόμενε να γίνουν τα επίσημα εγκαίνια της Παιδόπολης, η οποία έλαβε το όνομα «Άγιος Γεώργιος», εις μνήμην του νεκρού βασιλιά.

Η Φρειδερίκη, συνοδεύοντας τον βασιλιά Παύλο, βρέθηκε στην Καβάλα στις 4 Οκτωβρίου 1947 και στις 6 το απόγευμα πήγε στο Γηροκομείο, για να παραστεί στην τελετή των εγκαινίων. Την περίμεναν ο Μητροπολίτης, ο Γενικός Διοικητής Θράκης στρατηγός Κοσμάς και εκπρόσωποι τοπικών αρχών (νομάρχης, δήμαρχος). Έκοψε συμβολικά μια γαλανόλευκη ταινία «διά ψαλλίδος» (όπως έγραψε η μοναδική εφημερίδα που κυκλοφορούσε στην πόλη, ο Ταχυδρόμος) και εκφώνησε λόγο. Την αντιφώνηση έκανε η Μελά, ενώ χορωδία από τα παιδάκια της Παιδόπολης έψαλλε.

Στη συνέχεια, η βασίλισσα προήδρευσε σε πανηγυρική συνεδρίαση της Επιτροπής της Παιδόπολης, όπου, αφού ευχαρίστησε όλους τους παρισταμένους για τη βοήθειά τους, συνέστησε προσοχή («διότι πρέπει να δωθεί απολογισμός εις τας Αθήνας»). Ακόμη, ανέφερε ότι στέλνει ρουχισμό και ότι χρειάζονται αντιπρόσωποι του λαού, για να γίνεται δίκαια διανομή του. Στη συνέχεια, προχώρησε σε αντιδιαστολή του «Εράνου "Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος"» με όλους τους προηγούμενους, τονίζοντας ότι σ’ αυτόν συνεισφέρουν πρωτίστως εργάτες και υπάλληλοι. Τέλος, σημείωσε ότι στην περιοχή της Καβάλας δεν υπάρχει ανάγκη ιματισμού όσο σε άλλες, γειτονικές πόλεις (Δράμα και Ξάνθη) και αναφέρθηκε εκτενώς στα του Εράνου, θεωρώντας τον ευρύτερο από τις Παιδοπόλεις.

Η Παιδόπολη της Καβάλας φιλοξένησε 551 παιδιά στα τρία πρώτα χρόνια της λειτουργίας της: 378 αγόρια και 173 κορίτσια. Το καλοκαίρι του 1950, πολλά γύρισαν στα χωριά τους, τα αγόρια που παρέμειναν στο ίδρυμα μεταφέρθηκαν σε άλλες Παιδοπόλεις και η Παιδόπολη Καβάλας (μία από τις 13 που συνέχισαν να υφίστανται) έγινε χώρος φιλοξενίας αποκλειστικά κοριτσιών.

Ο χαρακτήρας του ιδρύματος διαφοροποιήθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν, ιδιαίτερα μετά το 1974, και σήμερα το ίδρυμα φιλοξενεί ελάχιστα παιδιά.

Το θέμα, όμως, των παιδιών που συγκέντρωσαν οι δύο αντίπαλες παρατάξεις στη διάρκεια του Εμφυλίου αποτελεί ακόμη και σήμερα αντικείμενο έρευνας, αλλά και οξύτατων αντιγνωμιών.

Το βέβαιο είναι ότι τα παιδιά αυτά «σώθηκαν», αφού γλύτωσαν από πιθανότατο θάνατο, αλλά σημαδεύτηκαν για όλη τους τη ζωή.

Τα «καλά» των εμφυλίων πολέμων…

Practice makes perfect (politics and policies), doesn't it?

Και τώρα που το βιβλίο Ιστορίας που έφαγε (μόνο αυτό;) την υπουργό το έφαγε...ο μούμος, it's time to practice!
Δόθηκε στη δημοσιότητα -πάντοτε μέσα από το ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ (http://www.xronometro.gr/) στις 30 Σεπτεμβρίου 2007. Η στήλη ονομάζεται ΧΡΟΝΟ-λόγος και αυτή τη φορά οι εικόνες ήταν δύο (και συλλεκτικές).


Εφ’ όπλου λόγχη…

«Περνάει ο Στρατός,
της Ελλάδος φρουρός,
του κάθε της εχθρού
ο σκληρός τιμωρός.
Στο πέρασμά του τρέμει
η γη όπου πατεί
και προς τη Δόξα περπατεί.
Καμαρωτά περνούν τα φανταράκια μας,
γεμάτο λεβεντιά το ιππικό,
οι πυροβολητές και τα γεράκια μας
παντού σκορπούν
τον πανικό / θανατικό.

Με τέτοιο λαμπρό στρατό
νικούμε κάθε μας εχθρό.
Κι όταν θα χρειαστεί
η Ελλάδα μας να δοξαστεί
τότε όλοι μαζί
θα τρέξουμε στη γραμμή
κι απ’ τη γενναία μας ορμή
τα όπλα μας θα στέψει
η Νίκη ή η θανή».

Από τα πολεμικά αεροδρόμια και τις επεκτάσεις τους για να γίνουν αρτιότερα, όταν μετατράπηκαν (και) σε πολιτικά, θέμα με το οποίο ασχολήθηκα την περασμένη εβδομάδα, περνάμε σήμερα σε ασκήσεις επί χάρτου (δημοσιογραφικού) και ασκήσεις επί του εδάφους με χαρακτήρα Τ.Α.Μ.Σ.
Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Όχι, δεν έπαθα στρατιωτική παράκρουση. Απλούστατα, οι χρονικές συμπτώσεις ευνοούν τη δημοσίευση κειμένων με σχετικό περιεχόμενο κι έτσι βρέθηκα να «πολεμάω» με ένστολους κι ένοπλους.

Πριν συνεχίσω, είναι αναγκαία μια διόρθωση στο κείμενο της προηγούμενης εβδομάδας. Όπως με πληροφόρησαν, υπήρχε πριν από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αεροδρόμιο στο νομό και ήταν το ίδιο με αυτό στο οποίο αναφέρθηκα: το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα. Δημιουργήθηκε από το καθεστώς Μεταξά, το οποίο άλλωστε οργάνωσε και πραγματοποίησε και τους περίφημους για την εποχή (και την αμφίβολη αποτελεσματικότητά τους) εράνους «Υπέρ της Αεροπορίας». Βέβαια, ο διάδρομος ήταν ισοπεδωμένο χώμα και όποιο αεροσκάφος (μόνο πολεμικά χρησιμοποιούσαν το συγκεκριμένο αεροδρόμιο) ήθελε να προσγειωθεί έπρεπε να χρησιμοποιήσει ένα είδος άγκυρας.

Και τώρα επιστρέφουμε στα των Ενόπλων Δυνάμεων. Το εμβατήριο που προηγείται του παρόντος κειμένου το παιανίζει η μπάντα του εκάστοτε εδρεύοντος στην Καβάλα στρατιωτικού σχηματισμού (παλιότερα της 11ης Μεραρχίας Πεζικού και τώρα της 20ης Τεθωρακισμένης Ταξιαρχίας) στην αρχή κάθε παρέλασης και την ώρα που παρελαύνουν τμήματα στρατού. Τα λόγια του τα μάθαμε στο Δημοτικό (και δεν τα ξέχασα ποτέ, όπως διαπιστώνω τώρα, 3ο χρόνια μετά την αποφοίτησή μου), αλλά μετά το 1981 δεν τα ξανάκουσα ποτέ: ούτε κατά τη διάρκεια της θητείας μου στο Στρατό. Μπορεί να θεωρούνταν «αιμοβόρα» μετά την πρώτη εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ. Ποιος ξέρει…

Αν, όμως, δεν ακούγονταν καθόλου αυτά τα λόγια μετά το 1981, συνόδευαν –τόσο τα ίδια όσο και το πνεύμα τους- όλες τις παρελάσεις των δεκαετιών του 1950 και του 1960, πολύ δε περισσότερο από τον Απρίλιο του 1967 και μετά. Αυτές οι παρελάσεις αποτελούσαν καταληκτήρια εκδήλωση και επιστέγασμα των στρατιωτικών ασκήσεων που διεξάγονταν κατά καιρούς στην περιοχή μας.

Με δυο τέτοιες ασκήσεις θα ασχοληθεί σήμερα η στήλη, ασκήσεις που διεξήχθησαν μέρες σαν κι αυτές, πριν από 50 και 45 χρόνια αντίστοιχα.

Για να γίνει καλύτερα κατανοητό το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιήθηκαν οι δύο ασκήσεις, είναι απαραίτητο να εξηγηθούν μερικά πράγματα.

Το πρώτο που πρέπει να αποκρυπτογραφηθεί είναι τα αρχικά Τ.Α.Μ.Σ., τα οποία χρησιμοποίησα νωρίτερα. Είναι τα αρχικά των λέξεων Τακτική Άσκησις Μετά Στρατεύματος και περιγράφει τον τύπο των ασκήσεων για τις οποίες θα μιλήσουμε. Για τους μη γνωρίζοντες, είναι οι κανονικές, συνηθισμένες ασκήσεις, σε αντίθεση με τις τύπου Τ.Α.Α.Σ (Τακτική Άσκησις Άνευ Στρατεύματος), τις γνωστές ως «ασκήσεις επί χάρτου».

Το δεύτερο που πρέπει να επισημανθεί είναι το ιδεολογικό πλαίσιο και η πολιτική κατάσταση των δύο εποχών, δηλαδή των τελών Σεπτέμβρη του 1957 και του 1962. Κοινό στοιχείο, στον ιδεολογικό τομέα, η αντικομμουνιστική κατεύθυνση στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική, καθώς και η πρόσδεση στο άρμα των Δυτικών δυνάμεων και του ΝΑΤΟ (η Ελλάδα είχε ενταχθεί σε αυτό από το 1952, μαζί με την Τουρκία) και, στον κυβερνητικό τομέα, η κυριαρχία του δεξιού κόμματος της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως (Ε.Ρ.Ε.) με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Πολιτειακός άρχων και στις δύο εποχές ο βασιλιάς Παύλος.

Ο Στρατός όφειλε να είναι πανέτοιμος να αντιμετωπίσει τον «από Βορρά κίνδυνο» και σ’ αυτήν την κατεύθυνση η εκγύμναση έπρεπε να είναι συνεχής. Έτσι, οι διακλαδικές ασκήσεις – αυτές, δηλαδή, στις οποίες συμμετείχαν Στρατός, Ναυτικό και Αεροπορία- ήταν συχνές και σε πολλές από αυτές λάμβαναν μέρος και δυνάμεις άλλων χωρών – μελών του ΝΑΤΟ (κυρίως των ΗΠΑ και της Αγγλίας, χωρίς να αποκλείεται η συμμετοχή και άλλων).

Η πρώτη από τις δύο ασκήσεις, με την κωδική ονομασία «Βαθύ Ύδωρ», διεξήχθη το τελευταίο πενθήμερο του Σεπτεμβρίου 1957, στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, με την πρώτη φάση της να λαμβάνει χώρα στο έδαφος του νομού Σερρών και τη δεύτερη (μετά τις 26 του μήνα) στη χερσαία περιοχή του νομού Καβάλας και στην θαλάσσια περιοχή μεταξύ των κόλπων Καβάλας και Αλεξανδρούπολης. Την άσκηση –στην οποία συμμετείχαν μόνο ελληνικά στρατιωτικά τμήματα- παρακολουθούσαν και ξένες αντιπροσωπείες. Δυστυχώς, όσο η άσκηση διεξαγόταν στο νομό Σερρών, συνέβη ένα ατύχημα: η ανατροπή ενός στρατιωτικού φορτηγού τύπου «Τζέιμς» είχε ως συνέπεια το θάνατο ενός στρατιώτη.

Η δεύτερη άσκηση, που η εκτέλεσή της ξεπερνούσε σε όλα την πρώτη (ευτυχώς και στην αποφυγή απωλειών σε προσωπικό), έφερε την ονομασία «Fall trap» (=«φθινοπωρινή παγίδα») και ήταν μέρος μιας ευρύτερης άσκησης του ΝΑΤΟ με την κωδική ονομασία «Fallings» (=«φθινοπωρινά»). Συμμετείχαν σ’ αυτήν ελληνικές, αμερικανικές, βρετανικές και…τουρκικές δυνάμεις. Μπορεί κάθε 25η Μαρτίου να εκφωνούνταν –σε σχολεία και στρατώνες- ολόθερμοι πανηγυρικοί για τον «προαιώνιον εχθρόν του Έθνους, τον αιμοσταγή Οθωμανόν», αλλά μπροστά στην «ερυθράν απειλήν» οι δύο χώρες –μέλη του ΝΑΤΟ όφειλαν να συνεργαστούν. Και αυτό έκαναν.

Η άσκηση πραγματοποιήθηκε «υπό δυσμενείς καιρικάς συνθήκας», περιοχή διεξαγωγής της ήταν ο κόλπος του Ορφανού (η περιοχή της παραλίας της Τούζλας, η πεδινή έκταση και οι λόφοι βορείως αυτής) και την παρακολουθούσαν –από ειδικό παρατηρητήριο, η θέση του οποίου είναι ακόμη και τώρα ορατή από τον παλιό δρόμο Καβάλας – Θεσσαλονίκης - ο βασιλιάς Παύλος, ο διάδοχος Κωνσταντίνος, ο διοικητής των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Νότιας Ευρώπης ναύαρχος Ράσελ και Έλληνες κυβερνητικοί παράγοντες. Όπως προβλεπόταν από το σενάριο της άσκησης, αμφίβια δύναμη που απαρτιζόταν από αρματαγωγά, οπλιταγωγά και άλλα ειδικά σκάφη αποβίβασε, το πρωί της 25ης Σεπτεμβρίου 1962, περίπου 2.000 Αμερικανούς πεζοναύτες «εις την ακτήν της περιοχής Αμφιπόλεως Καβάλας». Οι πεζοναύτες αποβιβάστηκαν από τα πλοία επιβαίνοντας σε ειδικά οχήματα εφόδου, αποβατικά σκάφη και ελικόπτερα, και εγκατέστησαν προγεφύρωμα. Μόλις το προγεφύρωμα επεκτάθηκε σε βάθος, μικτή ελληνοτουρκική δύναμη, ίση με δύο τάγματα, αποβιβάστηκε και το διεύρυνε περισσότερο. Μετά το πέρας αυτής της φάσης της άσκησης, η οποία θα συνεχιζόταν τις επόμενες μέρες στην περιοχή της Νιγρίτας, ο ναύαρχος Ράσελ και ο Βρετανός υπαρχηγός του ΝΑΤΟ στρατηγός Στόκγουελ εξέφρασαν από την Αμφίπολη, ο μεν πρώτος τη βεβαιότητά του ότι «η παρούσα άσκησις πιστοποιεί την ενότητα της Ατλαντικής Συμμαχίας» και ο δεύτερος την ικανοποίησή του για το «υψηλόν επίπεδον συνεργασίας μεταξύ των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και των ανδρών των ξένων στρατών».

Δεν θα περνούσαν ούτε 12 χρόνια από εκείνες τις ημέρες, όταν η Ελλάδα, ευρισκόμενη και πάλι υπό κοινοβουλευτικό καθεστώς διακυβέρνησης (μετά το ολέθριο διάλειμμα της «Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967») θα αναγκαζόταν να αποχωρήσει από το στρατιωτικό σκέλος της «Ατλαντικής Συμμαχίας». Η Κύπρος θα ήταν πια κομμένη στα δυο και ο πρωθυπουργός που θα οδηγούσε την Ελλάδα σε αυτό το πραγματικά ριζοσπαστικό βήμα θα ήταν ο ίδιος που χειριζόταν τις τύχες της χώρας, όταν διεξάγονταν οι προαναφερθείσες ασκήσεις: ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Μόνος απών –και τυπικά μετά το δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου 1974- θα ήταν η βασιλική οικογένεια.

Και από την πολεμική σημαία του Ναυτικού θα είχε αφαιρεθεί το στέμμα…

ΥΓ. Εκ παραδρομής, σημειώθηκε –στο κείμενο της προηγούμενης εβδομάδας- ότι σήμερα θα μιλούσαμε για την Παιδόπολη. Την άλλην εβδομάδα…

Πτήσεις...

Τετάρτωσε (sic) η επίσκεψη στη χώρα της μνήμης. Άνευ σχολίων και εν όψει αποσύρσεως βιβλίων, παρατίθεται το πονημάτιον:
Για την Ιστορία, δόθηκε στη δημοσιότητα -πάντοτε μέσα από το ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ (http://www.xronometro.gr/) στις 23 Σεπτεμβρίου 2007.

Λόγια του αέρα...

Θα πεταχτώ αύριο στην Αθήνα και θα γυρίσω το βραδάκι» λέμε ή ακούμε συχνά. Το πράγμα δε μας φαίνεται καθόλου δύσκολο όταν το εξετάζουμε από τεχνικής άποψης (το διευκρινίζω, επειδή από οικονομικής δεν είναι αμελητέο έξοδο, ιδίως τα τελευταία χρόνια), αλλά δεν ήταν πάντοτε έτσι.
Προπολεμικά, δεν υπήρχε αεροδρόμιο στο νομό Καβάλας. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη διάρκεια του Εμφυλίου (περί τα τέλη του 1947 ή τα μέσα του 1948) κατασκευάστηκε το μοναδικό –μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν δημιουργήθηκε ο σημερινός αερολιμένας «Μέγας Αλέξανδρος» στον κάμπο της Χρυσούπολης- αεροδρόμιο στο νομό Καβάλας. Αυτό ήταν το στρατιωτικό αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα.
Θα «πεταχτούμε» πίσω στο χρόνο και θα γυρίσουμε πολλά χρόνια πίσω (60 αρχικά και 41 στη συνέχεια) για να παρακολουθήσουμε ένα μέρος της ιστορίας (την κατασκευή και μία επέκταση) του αεροδρομίου του Αμυγδαλεώνα. Αυτού του αεροδρομίου, που σήμερα φιλοξενεί ένα Αεροπορικό Απόσπασμα (μονάδα της Πολεμικής Αεροπορίας) και μερικούς ερασιτέχνες των αιθέρων (το «ερασιτέχνες» με την καλύτερη δυνατή έννοια του όρου, αυτή των εραστών της τέχνης: ποιος δεν ξέρει τον «ιπτάμενο ιερέα», συνταξιούχο της δουλειάς αλλά όχι της ζωής π. Θεοχάρη Μέγγα;).
Βρισκόμαστε στα τέλη Φεβρουαρίου του 1947. Ο ελληνικός εμφύλιος έχει αρχίσει να κλιμακώνεται επικίνδυνα και δεν φαίνεται να υπάρχει περιθώριο ειρήνευσης. Η απειλή για την κυβέρνηση της Αθήνας από τη δράση των μονάδων του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) είναι σοβαρή και η Αγγλία δεν μπορεί να συνεχίσει να κουβαλά το βάρος του «ελληνικού προβλήματος». Το «γέρικο λιοντάρι» της πάλαι ποτέ κραταιάς Βρετανικής Αυτοκρατορίας είναι κουρασμένο και αδύναμο οικονομικά. Έτσι, παραχωρεί τη θέση του στον σφριγηλό και καλά εφοδιασμένο «νεαρό αετό», τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Στις 12 Μαρτίου 1947, ο Πρόεδρος Χάρυ Τρούμαν διακηρύσσει την πρόθεση της χώρας του να μην αφήσει την Ελλάδα να γίνει θύμα «της τρομοκρατικής δράσεως χιλιάδων τινών ενόπλων, διευθυνομένων υπό κομμουνιστών, οι οποίοι αψηφούν την εξουσίαν της Κυβερνήσεως εις τινά σημεία της χώρας, ιδία κατά μήκος των βορείων συνόρων αυτής» (το απόσπασμα προέρχεται από τη μετάφραση του λόγου του, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή της 13ης Μαρτίου 1947).
Μαζί με τον οπλισμό και τα άλλα εφόδια που αρχίζουν να φθάνουν στην καθημαγμένη Ελλάδα, ξεκινά και η κατασκευή (μαζί με άλλα) του αεροδρομίου της Καβάλας στον κάμπο του Αμυγδαλεώνα: επρόκειτο κυρίως να εξυπηρετήσει πολεμικές ανάγκες, αφού η (και) από αέρος προσβολή των μαχητών του ΔΣΕ ήταν απαραίτητη. Πολλές από τις επιθέσεις με βόμβες στα βόρεια του νομού Σερρών –όπου δρούσαν σημαντικές δυνάμεις ανταρτών- ξεκίνησαν από το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα.
Το αεροδρόμιο κατασκευάζεται στο πλαίσιο του «Σχεδίου Μάρσαλ». Σε τομίδιο με τίτλο «Το Σχέδιον Μάρσαλλ στην Ελλάδα – Ο πλήρης απολογισμός της βοηθείας του Σχεδίου Μάρσαλλ προς την Ελλάδα, Ιούλιος 1948 – Ιανουάριος 1952», που περιείχε τον απολογισμό του έργου που επιτελέστηκε σε αυτό το χρονικό διάστημα, περιλαμβάνεται η φωτογραφία από το «σιδέρωμα» του αεροδιαδρόμου (πίστας) που συνοδεύει τούτο το κείμενο.

Τα αεροπλάνα σύντομα αρχίζουν να πληθαίνουν και –εκτός από τα πληρώματα των μαχητικών και βομβαρδιστικών αεροσκαφών- μετακινούνται διακεκριμένα στελέχη του κρατικού μηχανισμού, ημικρατικών ή συμπληρωματικών του Κράτους φορέων (όπως η Αλεξάνδρα Μελά, ιθύνων νους του «Εράνου "Πρόνοια Βορείων Επαρχιών Ελλάδος"» ή «Εράνου της Βασιλίσσης Φρειδερίκης» και υπεύθυνη για την Παιδόπολη Καβάλας «Άγιος Γεώργιος» -με τα εγκαίνια του ιδρύματος θα ασχοληθούμε την επόμενη εβδομάδα). Βέβαια, εκτός από τους νεκρούς που προκλήθηκαν από τη δράση των πολεμικών αεροσκαφών που ξεκινούσαν από το συγκεκριμένο αεροδρόμιο, είχε και η «εθνικόφρων» παράταξη έναν διακεκριμένο νεκρό, έναν πρωτοπόρο του αγώνα εναντίον των «συμμοριτών». Αυτός ήταν ο υποστράτηγος Γεώργιος Κώτσαλος, διοικητής της 7ης Μεραρχίας Πεζικού, που έχασε τη ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα -μαζί με άλλα 21 άτομα- στις 6 Ιουνίου 1949. Το αεροπλάνο που μετέφερε τους άτυχους επιβάτες είχε απογειωθεί από το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα, πήρε φωτιά εν πτήσει και συνετρίβη κοντά στη Μαλακάσα. Το (περιπόθητο τώρα πια από τοπικούς φορείς και επιχειρηματίες) στρατόπεδο Κωτσάλου στο Καρά – Ορμάν πήρε το όνομά του από τον 56χρονο –όταν σκοτώθηκε- ανώτερο αξιωματικό.
Ο Εμφύλιος τελειώνει και τα χρόνια περνούν, και η Ελλάδα έχει αρχίσει να αποκτά ένα αρκετά ευρωπαϊκό πρόσωπο.
Δεκαετία του 1960. Η μετανάστευση -τόσο από τα χωριά της Καβάλας όσο και αυτά της γειτονικής Δράμας- έχει φέρει αρκετό συνάλλαγμα στην περιοχή. Οι νεοέλληνες έχουν αρχίσει να εξοικειώνονται με τα αεροπορικά ταξίδια και το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα είναι πια μικρό. Δεν επαρκεί για να εξυπηρετήσει την Καβάλα, που -χάνοντας το χαρακτήρα της καπνούπολης- έχει τώρα μετατραπεί σε μια πόλη μεταπρατική, βιοτεχνική και παροχής υπηρεσιών, αλλά και τη Δράμα: η έδρα του γειτονικού νομού δεν διαθέτει αεροδρόμιο.
Βρισκόμαστε τώρα πια στις αρχές του τρίτου δεκαήμερου του Σεπτεμβρίου του 1966. Η κυβέρνηση του Στέφανου Στεφανόπουλου, τρίτο κυβερνητικό σχήμα που εμφανίστηκε στη Βουλή μετά τη σύγκρουση του νεαρού βασιλιά Κωνσταντίνου με τον νόμιμο πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και την αποσκίρτηση πολλών βουλευτών της Ένωσης Κέντρου στα μέσα Ιουλίου 1965, έχει συμπληρώσει μόλις δύο εβδομάδες ζωής. Ο παλαίμαχος πολιτικός προσπαθεί να διατηρηθεί στην εξουσία και να «καλοπιάσει» το λαό: έτσι, κλιμάκια υπουργών και άλλων κυβερνητικών παραγόντων «οργώνουν» τη χώρα, επιδεικνύοντας ιδιαίτερο ζήλο στον εντοπισμό και την προσπάθεια αντιμετώπισης των κατά τόπους προβλημάτων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο υπουργός Συγκοινωνιών Ιωάννης Γιαμάς φτάνει στις 21 Σεπτεμβρίου 1966 αεροπορικώς στην Καβάλα, συνοδευόμενος από τον αρχηγό της Πολιτικής Αεροπορίας (τον κατοπινό Διοικητή της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας – Υ.Π.Α) Φωκά. Σκοπός της επίσκεψης είναι η επιτόπου μελέτη του θέματος της επέκτασης του αεροδρομίου του Αμυγδαλεώνα, το οποίο χαρακτηρίζεται «παλαιόν» από τους εξ Αθηνών υψηλούς επισκέπτες. Μετά από παραμονή περίπου πενήντα λεπτών, το διμελές κυβερνητικό κλιμάκιο αναχωρεί για την Αλεξανδρούπολη. Στη 1.30 το μεσημέρι, οι δύο παράγοντες προσγειώνονταν στην ακριτική πόλη, όπου ασχολήθηκαν με το θέμα της επέκτασης του χώρου προσγείωσης που υπήρχε στο εκεί αεροδρόμιο. Αφού αποφασίστηκε να διατεθεί ένα σεβαστό ποσό (115.000 δραχμές) για μελέτη του χώρου, στις 6 το απόγευμα αναχώρησαν - πάντοτε με αεροπλάνο- για την Αθήνα.
Το αν εγκρίθηκε κονδύλιο για το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα και τι πρόλαβαν να προγραμματίσουν μέσα σε πενήντα λεπτά παραμονής οι δύο παράγοντες θα μας απασχολήσει κάποια άλλη φορά. Θα χρειαστεί, όμως, ενδελεχής έρευνα.
Εδώ περιοριζόμαστε να σημειώσουμε ότι η κυβέρνηση Στεφανόπουλου δεν έζησε να δει το 1967 (την έριξαν οι έριδες της εποχής και οι αποκαλύψεις για παρασκηνιακές συνεννοήσεις μεταξύ Γ. Παπανδρέου και Παναγιώτη Κανελλόπουλου, αρχηγού της ΕΡΕ μετά τη φυγή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στη Γαλλία) και άρα ο Γιαμάς δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο του, ότι στα μέσα της δεκαετίας του 1970 συζητιόταν ακόμη το θέμα της δημιουργίας νέου αερολιμένα στην περιοχή της Καβάλας, καθώς και ότι συχνά ακούμε να λέγεται (και ενίοτε να γράφεται) ότι το αεροδρόμιο της Χρυσούπολης μπορεί να γίνει ελκυστικότερο και αποδοτικότερο. Πρέπει, βέβαια, να υπάρχει και οικονομική ευρωστία στην περιοχή, καθώς και αξιοπρεπής τουριστική πολιτική και υποδομή, ώστε να θέλγονται ξένοι επισκέπτες και να υλοποιηθεί ένας τέτοιος στόχος.
Ελπίζουμε πάντα για το καλύτερο, για δυο λόγους. Αφενός δεν κοστίζει τίποτε, μιας και η αγοραία ρήση υποστηρίζει ότι η ελπίδα πεθαίνει πάντοτε τελευταία και αφετέρου, επειδή θυμόμαστε συχνά την απόφανση του ανθρώπου που ανέλαβε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία νέου αεροδρομίου στην Καβάλα, του Κωνσταντίνου Καραμανλή του πρεσβύτερου: «το Καλύτερο είναι εχθρός του Καλού».
Κάτι θα ’ξερε ο πολύπειρος πολιτικός. Είχε διατελέσει και Υπουργός Δημοσίων Έργων πριν γίνει για πρώτη φορά πρωθυπουργός.
Κάτι θα ’ξερε…

Τρίτο και 13...

Τρίτωσε (στις 15 Σεπτέμβρη 2007) η επίθεση κατά της αναγνωστικής γαλήνης της γενέθλιας πόλης και του ανυποψίαστου διαδικτυακού περιπλανητή. Αναφέρομαι στη στήλη που διατηρώ στο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ (http://www.xronometro.gr/) Χωρίς πανηγυρισμούς, βέβαια (εδώ άλλοι εξουσιάσαντες κοντεύουν να γίνουν από εκατό χωριά χωριάτες κι οι χωρικοί των πυρόπληκτων περιοχών ανησυχούν για το τι θα γίνει με τις πρώτες δυνατές βροχές, εγώ θα χαίρομαι;), παραδίδω στην γου-γου-γού(WWW)-σφαιρα το κείμενο και τις εικόνες που το συνόδεψαν.

ΧΡΟΝΟ-λόγος

[λόγος (=άποψη) για το χρόνο ή αναζήτηση του ποιος ήταν ο λόγος (=αιτία) για όσα έφεραν τα χρόνια]

«Μα ο χρόνος ο αληθινός

σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος.

Μα ο χρόνος ο αληθινός

είν’ ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός»

Δ. Σαββόπουλος

Καλή ώρα…

Θεοί μεν γαρ μελλόντων, άνθρωποι δε γιγνομένων, σοφοί δε προσιόντων αισθάνονται. Φιλόστρατος, Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον, VIII, 7.

Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γινόμενα.

Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,
πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων.

Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα

αντιλαμβάνονται. Η ακοή

αυτών κάποτε εν ώραις σοβαρών σπουδών
ταράττεται. Η μυστική βοή

τούς έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων.

Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδόν

έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, Σοφοί δε προσιόντων (1915)

Μπορεί κάποιος να θεωρήσει αφοριστικό τον τελευταίο από τους στίχους του Αλεξανδρινού, αλλά υπάρχουν οφειλές κι εκκρεμότητες που πρέπει να διευθετηθούν. Για να γίνει αυτό, θα εκμεταλλευθώ τη σημερινή, τρίτη επίσκεψη της στήλης στις σελίδες του φιλόξενου ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟΥ.

Να είναι που αύριο διεξάγονται εκλογές; Να είναι που προχθές συμπληρώθηκαν 63 χρόνια από την (τελευταία, ελπίζω) απελευθέρωση της Καβάλας από την ξένη (εν προκειμένω, βουλγαρική) κατοχή; Να είναι που πρέπει κάπου - κάπου να δίνεται ο λόγος στους πρωταγωνιστές, χωρίς μεσολαβητές; Μήπως όλα μαζί;

Θα μου επιτρέψετε, σήμερα, να (αντι)γράψω –διατηρώντας την ορθογραφία και τη στίξη- από ένα δυσεύρετο βιβλίο, ένα αντίτυπο του οποίου, υπογεγραμμένο από το συγγραφέα, τύχη αγαθή μου επέτρεψε να έχω.

Πρόκειται για το βιβλίο «Αγώνες και Διωγμοί» του Κώστα Κωνσταντάρα, εκδοθέν το 1964. Ο συγγραφέας ήταν Σαμιώτης στην καταγωγή, αξιωματικός του ελληνικού στρατού μέχρι το 1941, αξιωματικός του ΕΛΑΣ (Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, ένοπλου σκέλους του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου - ΕΑΜ) και διοικητής του 26ου Συντάγματός του, μονάδας που μπήκε στην Καβάλα στις 13 Σεπτεμβρίου 1944 (υπάρχει οδός 13ης Σεπτεμβρίου κάπου στον Άη Θανάση), βουλευτής της ΕΔΑ στη δεκαετία του 1950 και άνθρωπος που ταλαιπωρήθηκε πολύ επειδή δεν έκατσε να παίρνει το μισθό του αξιωματικού ως αργόμισθος στη γερμανοκρατούμενη Αρναία της Χαλκιδικής αλλά…πήγε κι ανέβηκε στο βουνό και τάραξε το Παγγαίο με το να μάχεται τους Βουλγάρους κατακτητές.

Γράφει ο Κωνσταντάρας (σ. 233): «Όταν ήρθε η αυγή [της 13/9/1944], αρχίσαμε το κατέβασμα με δυο φάλαγγες. Η μία μαζί μου θα έμπαινε απ’ τη συνοικία του Αγίου Αθανασίου και η άλλη με τον Αστραπόγιαννο θα κατέβαινε απ’ τα υψώματα του Σανατορίου. Αμέσως πιο κάτω, ο κόσμος είχε γεμίσει το δρόμο και μας περίμενε. Μόλις πλησιάσαμε ώρμησε και μας φόρτωσε ανθοδέσμες και στεφάνια. Γυναίκες κι άντρες αγκάλιαζαν τους αντάρτες κι έκλαιγαν. Όταν φθάσαμε στο Σούγιολου, τα πλήθη μας σήκωσαν στα χέρια εμένα και το Χαρίκο [Ιορδάνογλου, καπνέμπορο και αξιωματικό του ΕΛΑΣ] κι έτσι μας μετέφεραν μέχρι το κέντρο της πόλεως, ενώ οι καμπάνες της λευτεριάς χτυπούσαν αδιάκοπα κι ο κόσμος μέσα σε ξέφρενη χαρά, συνέχεια μας ζητωκραύγαζε».

Απελευθέρωση, πανηγυρισμοί. Όλα ωραία και καλά μέχρι εδώ.

Όλα;

Λίγες σελίδες νωρίτερα (αρχίζοντας από τη 221 και φτάνοντας μέχρι τη 224), αλλιώς τα γράφει ο συγγραφέας: «Πήρα τα τμήματα και κατεβήκαμε [από το λημέρι στο Ερέντερε] στο χωριό Παληά Καβάλα. Εκεί [στις 12 Σεπτεμβρίου 1944] μας ήρθε δεύτερη ειδοποίηση [από το ΕΑΜ Καβάλας] να κατεβούμε στην πόλι της Καβάλας. Πήραμε τον ορεινό δρόμο και κάναμε σύντονη πορεία, αλλά πλησίαζε να σουρουπώση και βρισκόμασταν 4 χιλιόμετρα βορείως της πόλεως. Γι’ αυτό αποφασίσαμε να μείνουμε εκεί και να μπούμε την επομένη στην Καβάλα.

Δεν είχα βγη στο βουνό από πολιτική ιδεολογία όπως άλλωστε και οι περισσότεροι Έλληνες που αγωνίστηκαν με τη μια ή την άλλη αντιστασιακή οργάνωση. Έγινα αντάρτης, γιατί θεωρούσα ως αξιωματικός που ήμουνα, ότι είχα καθήκον να πολεμήσω τους κατακτητάς που είχαν σκλαβώσει τη χώρα μας.

Στην αρχή ανατρίχιαζα, όταν άκουγα τους εχθρούς και τους συνεργάτες τους να με αποκαλούν Κομμουνιστή. Μα σιγά – σιγά, συνήθισα και δε με πείραζε. Συνήθισα με τη σκέψη ότι, όποιος αγωνίζεται και διακινδυνεύει τη ζωή του για την πατρίδα, πρέπει νάχη ψηλά το κεφάλι και να μην επηρεάζεται από τίποτα.

Μα για τις πράξεις ενός ανθρώπου μεγαλύτερη απ’ όλα σημασία έχει η προσωπική του γνώμη, η δική του συνείδησι.

Δεν θα πάψω ποτέ να υποστηρίζω ότι ο ΕΛΑΣ ήταν απ’ τους πιο πειθαρχικούς και πατριωτικούς στρατούς, που είχε ποτέ η Ελλάδα.

Με λύσσα τον χτυπούσαν οι κατακτηταί και οι Έλληνες συνεργάτες. Με μανία κατόπιν τον πολέμησαν και τον συκοφάντησαν οι Άγγλοι. Υπάρχει πιο τρανή απόδειξις περί της εθνικής του δράσεως; Για να τον χτυπούν οι εχθροί, για να τον μισούν οι σύμμαχοι, σημαίνει ότι υπερασπιζόταν χωρίς συμβιβασμούς την ελευθερία κι ότι η αρετή του αγωνιζόμενου λαού στεκόταν εμπόδιο στους σκοπούς τους.

Όσοι υπηρέτησαν στον ΕΛΑΣ. Είτε καταδιώχτηκαν στα μαύρα χρόνια και καταστράφηκε το μέλλον και η ζωή τους. Είτε απόκρυψαν για τους γνωστούς λόγους τη συμμετοχή τους. Όλοι κρυφά ένοιωθαν τιμή, που γλύκαινε τις πίκρες τους, γιατί βάδισαν στην κατοχή σύμφωνα μ’ αυτόν τον όρκο:"Ορκίζομαι, ότι θα αγωνισθώ έως την τελευταία σταγόνα του αίματός μου για την πλήρη απελευθέρωσι και ανεξαρτησία της πατρίδας μου. Για την περιφρούρησι των συμφερόντων του Ελληνικού λαού… θα αποφεύγω κάθε πράξι, που θα με ατιμάζει σαν άτομο και αγωνιστή του Ελληνικού λαού".

Για την ιστορική σύγκρισι παραθέτω κι έναν άλλο όρκο, χωρίς να θέλω να κάνω κριτική στους παρασυρμένους. Άλλως τε, από τότε που συμπήχθηκε η ανθρώπινη κοινωνία, οι λαοί πιστεύουν κι ακολουθούν τυφλά τις ηγεσίες, σ’ όλες τις εποχές και σ’ όλα τα καθεστώτα.

Οι απλοϊκοί πολίτες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας εξωστράκισαν με την ψήφο τους το Δίκαιο Αριστείδη και ζήτησαν την καταδίκη του Σωκράτη σε θάνατο. Με το άρον – άρον ο «εκλεκτός λαός»του Θεού, καταδίκασε σε σταύρωσι το Χριστό.

Με τις πέτρες έκαμε ο λαός της Αθήνας ανάθεμα στο Βενιζέλο. Με την έγκρισι των σοβιετικών ανθρώπων θεοποιήθηκε ο Στάλιν και με την ανοχή τους διώχτηκε από το Μαυσωλείο της Ερυθράς Πλατείας.

Τέλος, με την προτροπή των Άγγλων, βασάνιζαν και σκότωναν τους αγωνιστάς οι «αγανακτισμένοι πολίτες», που είχαν δώσει στην Κατοχή τούτον τον όρκο.

"Ορκίζομαι εις τον θεόν τον άγιον τούτον όρκον, ότι θα υπακούω απολύτως εις τας διαταγάς του ανωτάτου αρχηγού του Γερμανικού Στρατού Αδόλφου Χίτλερ. Θα εκτελώ πιστώς απάσας τας ανατεθησομένας μοι υπηρεσίας και θα υπακούω άνευ όρων τας διαταγάς των ανωτέρων μου. Γνωρίζω καλώς, ότι διά μίαν αντίρρησιν εναντίον των υποχρεώσεών μου, τας οποίας διά της παρούσης αναλαμβάνω, θέλω τιμωρηθή παρά του Γερμανικού στρατιωτικού νόμου"».

Χρειάζονται διευκρινίσεις;

Δεύτερη γύρα της αλεπούς στο παζάρι...

Ο Νίκος Δήμου έγραψε κάποτε (τα λόγια του σε ελεύθερη, δική μου απόδοση) πως οι γραφιάδες οφείλουν να μιμούνται το Σωκράτη, να μη διστάζουν δηλαδή να εκτίθενται στην αγορά των ιδεών. Κοντολογίς, πως η αλεπού ΕΧΕΙ ΛΟΓΟ να τριγυρνά στο παζάρι (τώρα ποιος έχει δίκιο, ο Δήμου ή η παροιμία...θα φανεί στο τέλος).

Χωρίς περαιτέρω εισαγωγές, "ανεβάζω" το δεύτερο πλήγμα που κατάφερα στην αναγνωστική γαλήνη και ισορροπία της γενέθλιας πόλης: συνεχίζω να ταλαιπωρώ τους ανυποψίαστους αγοραστές του Σαββατιάτικου ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟΥ (http://www.xronometro.gr/) της Καβάλας.

Ιδού το απεχθές πόνημα, έγγραφον και οπτικώς υποστηριζόμενον:

1966: Η Καβάλα, ο καπνός και ο Μητσοτάκης

Δεύτερο «χτύπημα» της στήλης και νέα «βουτιά» στο παρελθόν της Καβάλας και της περιφέρειάς της. Σήμερα, θα ασχοληθούμε με ένα σημαντικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε εδώ σε μια ταραγμένη εποχή.
Το εν λόγω συνέδριο ήταν διεθνές και αφορούσε το αγροτικό προϊόν που έκανε την πόλη μας και την περιοχή της παγκοσμίως γνωστή, τον καπνό. Φιλοξενήθηκε στην Καβάλα πριν από 41 χρόνια και θα ανακαλύψουμε, με τη βοήθεια των φύλλων των εφημερίδων απ’ όπου αντλήσαμε τις πληροφορίες, πολύ «ζουμερές» πλευρές της εθνικής και τοπικής ιστορίας αναδιφώντας στα όσα συνέβησαν.
Βρισκόμαστε, λοιπόν, στα 1966. Αρχές Σεπτεμβρίου, συγκεκριμένα 5 του μήνα (ας συγχωρήσει ο αναγνώστης το ότι δεν παρουσιάζεται σήμερα συμβάν που έλαβε χώρα ακριβώς στις 8 Σεπτεμβρίου).
Πρωθυπουργός της χώρας, από τις 17 Σεπτεμβρίου 1965, είναι ο Στέφανος Στεφανόπουλος, με οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία (152 βουλευτές). Είναι η τρίτη κυβέρνηση που σχηματίστηκε, μετά τη σύγκρουση του νεαρού βασιλιά Κωνσταντίνου με τον (επαν)εκλεγμένο, στις 16 Φεβρουαρίου 1964, Γεώργιο Παπανδρέου, ηγέτη της Ένωσης Κέντρου (Ε.Κ.), γνωστό ως «Γέρο» (ο συμπληρωματικός χαρακτηρισμός «της Δημοκρατίας» προσετέθη αργότερα, αν και οι οπαδοί της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς, της ΕΔΑ – νόμιμης πολιτικής έκφρασης της Αριστεράς- τον αποκαλούσαν «Παπατζή»). Η πρώτη εκλογική νίκη του Γ. Παπανδρέου είχε σημειωθεί στις 3 Νοεμβρίου 1963, αλλά ο ίδιος ήθελε να κυριαρχήσει απόλυτα στη Βουλή. Έτσι, προκάλεσε νέες εκλογές, στις οποίες θριάμβευσε με το συντριπτικό ποσοστό του 52,72% και την απόλυτη πλειοψηφία των 171 εδρών στη Βουλή που προήλθε απ’ αυτές.
Τη χρονική περίοδο στην οποία αναφερόμαστε έχουν μεσολαβήσει τρεις αποσκιρτήσεις ομάδων βουλευτών της Ε.Κ. από το κόμμα τους (πρόκειται γι’ αυτό που επικράτησε να αποκαλείται έκτοτε «αποστασία του ’65»), αλλά οι δύο πρώτες κυβερνήσεις που σχηματίστηκαν απέτυχαν να αποσπάσουν ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Αντίθετα από τον Νόβα και τον Ηλία Τσιριμώκο, ο Στεφανόπουλος τα καταφέρνει.
Ένας από τους αποσκιρτήσαντες είναι ο πρώην υπουργός Οικονομικών των 2 κυβερνήσεων Παπανδρέου, βουλευτής Χανίων από το Μάρτιο του 1946, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Ήταν προβεβλημένο στέλεχος των κυβερνήσεων της Ε.Κ. και η μεταπήδησή του στο στρατόπεδο των αντιπάλων του «Γέρου» -αποτέλεσμα και της (υποβόσκουσας) σύγκρουσής του με τον γιο του πρωθυπουργού, τον καθηγητή Ανδρέα Παπανδρέου, για την «κληρονομιά» της παράταξης- είχε ταράξει τα νερά. σε τέτοιο βαθμό, που χιλιάδες οπαδοί της Ε.Κ., πιστοί στον Γεώργιο Παπανδρέου, έφτασαν να συγκροτήσουν πορεία - διαδήλωση με σύνθημα (μεταξύ άλλων): «Μητσοτάκη, κάθαρμα!». Οι μέρες ήταν «φορτωμένες» με ένταση και τα λόγια με πάθος…
Ένα χρόνο περίπου μετά από το σχηματισμό της κυβέρνησης Στεφανόπουλου, στις 5 Σεπτεμβρίου 1966, ημέρα Δευτέρα, ο Μητσοτάκης (που, από την πρώτη ημέρα του βίου της συγκεκριμένης κυβέρνησης, έχει αναλάβει το Υπουργείο Συντονισμού) επισκέπτεται την περιοχή της Καβάλας. Είναι επικεφαλής εξαμελούς κυβερνητικού κλιμακίου, στο οποίο –εκτός από τον ίδιο- μετέχουν οι υπουργοί Εμπορίου Εμμ. Κοθρής, Βορείου Ελλάδος Θεόδ. Μανωλόπουλος (παλιός βουλευτής του νομού) και Δικαιοσύνης Κων. Στεφανάκης, καθώς και οι υφυπουργοί Γεωργίας Δημ. Κωστής και Εμπορίου Κλ. Πιαλόγλου.
Το κλιμάκιο έφθασε οδικώς στην Καβάλα, προερχόμενο από τη Θεσσαλονίκη. Την προηγουμένη έγιναν τα εγκαίνια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, με την παρουσία του Βασιλιά και του Πρωθυπουργού. Ο τελευταίος, στο λόγο που εκφώνησε, εξήγγειλε πλήρη νοσοκομειακή περίθαλψη για τους αγρότες. Η κυβέρνηση αντιμετώπιζε προβλήματα αποδοχής λόγω του τρόπου σχηματισμού της και όφειλε να παρουσιάσει φιλολαϊκό «προφίλ», για να γίνει αρεστή.
Ενισχύοντας το «προφίλ» αυτό, ο Μητσοτάκης και οι συνάδελφοί του κατευθύνθηκαν προς Ανατολάς, σε περιοχές αγροτικές, όπου το Κέντρο και η Αριστερά είχαν σημαντική πολιτική παρουσία. Η Καβάλα ήταν ο πρώτος σταθμός: περιόδευσαν στο νομό, επισκεπτόμενοι την περιοχή του Νέστου και τη Θάσο. «Αι θερμαί εκδηλώσεις των κατοίκων», όπως αναφέρει το ρεπορτάζ, υποχρεώνουν το κυβερνητικό κλιμάκιο να σταματήσει σε όλα τα χωριά και τον 48χρονο Υπουργό Συντονισμού να απευθύνει χαιρετισμό σε συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν στη Χρυσούπολη, την Ελευθερούπολη και το Λιμένα.
Πριν ξεκινήσει αυτός ο «μαραθώνιος», ο ακαταπόνητος μετέπειτα πρωθυπουργός βρήκε το χρόνο να κηρύξει την έναρξη των εργασιών του συνεδρίου στο οποίο αναφερθήκαμε στην αρχή του σημερινού μας σημειώματος.
Επρόκειτο για το 10ο Διεθνές Συνέδριο Καπνοπαραγωγών των χωρών – μελών της UNITAB (Union Internationale [des Producteurs de] Tabac = Διεθνής Ένωση Καπνοπαραγωγών) που φιλοξενούνταν τις μέρες εκείνες στην Καβάλα.
Οι χώρες που εκπροσωπήθηκαν στο συνέδριο ήταν εφτά: η Ελβετία, η Αυστρία, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία και η Ελλάδα.
Στο σημείο αυτό, μια μικρή αναδρομή είναι απαραίτητη.
Αρχής γενομένης από το 1953, όταν χιλιάδες άνδρες ασφαλισμένοι στο Ταμείο Ασφαλίσεως Καπνεργατών –εξαιρετικοί τεχνίτες στην επεξεργασία του προϊόντος- εκδιώχθηκαν από τα καπνομάγαζα και αντικαταστάθηκαν αρχικά από ανασφάλιστες γυναίκες (αυτές αμείβονταν λιγότερο) και στη συνέχεια (και) από μηχανικά μέσα, η Καβάλα, άλλοτε «Μέκκα του καπνού», είχε μετατραπεί σε πόλη παροχής υπηρεσιών: η παραγωγή αλλά και η μεταποίηση των χρυσοκίτρινων φύλλων είχαν υποχωρήσει δραματικά. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, εκατοντάδες κάτοικοι της πόλης και μερικές χιλιάδες από όλο το νομό είχαν πάρει το δρόμο της μετανάστευσης.
Επανερχόμαστε στο συνέδριο: αυτό ασχολήθηκε με θέματα διεθνούς αλλά και διεθνικού ενδιαφέροντος. Εδώ θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας σε όσα σχετίζονται με την περιοχή.
Την προσφώνηση του προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής Ιωάννη Αφεντάκη, που τόνισε τις δυσχέρειες που αντιμετώπιζε η ελληνική καπνοκαλλιέργεια και τα προβλήματα των παραγωγών, ακολούθησε χαιρετιστήρια ομιλία του Μητσοτάκη. Ο Υπουργός Συντονισμού σημείωσε ότι ο καπνός συνέχιζε να συνεισφέρει ακόμη και τότε πολλά στην Ελλάδα και την περιοχή από συναλλαγματικής, εισοδηματικής και κοινωνικής άποψης. Με το τελευταίο εννοούσε το μεγάλο αριθμό εμπλεκομένων στην καπνοπαραγωγή: επρόκειτο για καλλιεργητές και απασχολούμενους στη μεταποίηση.
Ακολούθησαν χαιρετισμοί και παρεμβάσεις τοπικών παραγόντων: του Γενικού Διευθυντή του Εθνικού Οργανισμού Καπνού (ΕΟΚ) Τσάπουλη, του Δημάρχου Καβάλας Κώστα Τσολάκη, εκπροσώπων του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου και ξένων ειδικών, οι οποίοι υπογράμμισαν ότι είναι απαραίτητη η στήριξη των μικρών παραγωγών.
Στις ουσιαστικότερες, όμως, επισημάνσεις προέβησαν δύο Έλληνες: ο προαναφερθείς Ιωάννης Αφεντάκης, γενικός διευθυντής της Πανελλήνιας Συνομοσπονδίας Γεωργικών Συνεταιρισμών (ΠΑΣΕΓΕΣ) και ο Βασίλειος Ιλαντζής, γενικός διευθυντής της Συνεταιριστικής Ένωσης Καπνοπαραγωγών Ελλάδος (ΣΕΚΕ). Ο Αφεντάκης σημείωσε ότι προκειμένου η Βόρεια Ελλάδα να συνεχίσει να συνεισφέρει σοβαρά στην εισροή συναλλάγματος στη χώρα πρέπει στο μικρό και «νάνο» (=πολύ μικρό) γεωργικό κλήρο της περιοχής να συνεχίσει να φυτεύεται καπνός. Ο Ιλαντζής, από τη μεριά του, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου: τόνισε ότι τα αμερικανικά καπνά εξοβέλισαν τα παραγόμενα κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα «ευγενή ανατολικά καπνά» και επισήμανε ότι μόνο οι σοσιαλιστικές («ανατολικαί» ήταν ο όρος της εποχής) χώρες απορροφούν πια τα ελληνικά καπνά. Συμπλήρωσε ότι η κατάσταση αυτή οδήγησε χιλιάδες κατοίκους της Μακεδονίας και της Θράκης στο να μεταναστεύσουν «στις φάμπρικες της Γερμανίας και στου Βελγίου τις στοές», όπως γλαφυρά περιέγραφε το φαινόμενο το λαϊκό τραγούδι της εποχής. Κλείνοντας το λόγο του, κάλεσε τους εκπροσώπους των χωρών που συμμετείχαν στο συνέδριο να συνδράμουν την Ελλάδα στην προσπάθεια «να καταστή δυνατή η αναπροσαρμογή και η οικονομική ανάπτυξις των καπνικών περιοχών Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης».
Το συνέδριο δεν οδήγησε –όπως φάνηκε από την παρακμή της καπνοκαλλιέργειας, η οποία συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν ουσιαστικά σημειώθηκε ο «θάνατός» της- σε ουσιαστική ανάκαμψη την περιοχή: αυτό που υιοθετήθηκε και εφαρμόστηκε ήταν η σκέψη για φύτευση των αμερικάνικων ποικιλιών. Το υψηλό κόστος, όμως, σε συνδυασμό με την έλλειψη ουσιαστικής καπνικής πολιτικής, συντέλεσε στο μαρασμό της ελληνικής καπνοκαλλιέργειας.
Ένας μετέπειτα πρωθυπουργός επισκέφθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1966 την Καβάλα, για να κηρύξει την έναρξη του 10ου Συνεδρίου της UNITAB.

38 χρόνια και ένα μήνα αργότερα, τον Οκτώβριο του 2004, ένας Καβαλιώτης αγροτιστής, ο Αχιλλέας Καραγκιοζόπουλος, εκλεγόταν Πρόεδρος της UNITAB στο 29ο Συνέδριο της Ένωσης: το συνέδριο φιλοξενούνταν και πάλι στην πάλαι ποτέ καπνούπολη. Η Ένωση είχε πια 11 τακτικά και 2 δόκιμα μέλη, αλλά τα ελληνικά καπνά κινδύνευαν να εξαφανιστούν ολοκληρωτικά. Αυτό, όμως, είναι μια άλλη ιστορία…

Σε νέες (συγ)γραφικές περιπέτειες...

Θέλω ν' αγιάσω, μα δεν μπορώ...

Και σκέφτηκα να γράφω για το "χθες" της μικρής επαρχιακής πόλης όπου ζω, αυτής με το (σχεδόν) αδιά(ανυπό)φορο παρόν και την ενδιαφέρουσα ιστορία

...και επειδή οι επαρχιακές εφημερίδες δεν είναι κι ό,τι γρηγορότερο στις αναρτήσεις, θα το ανεβάζω μόνος μου. Η εφημερίδα της οποίας βασανίζω ανελέητα τους αναγνώστες είναι το ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ (http://www.xronometro.gr/)

Τα περιεχόμενα της πρώτης εμφάνισης ακολουθούν ευθύς αμέσως:

ΧΡΟΝΟ-λόγος
[λόγος (=άποψη) για το χρόνο ή αναζήτηση του ποιος ήταν ο λόγος (=αιτία) για όσα έφεραν τα χρόνια]

«Μα ο χρόνος ο αληθινός
σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος.
Μα ο χρόνος ο αληθινός
είν’ ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός»
Δ. Σαββόπουλος

Ο τοίχος είχε τη δική του ιστορία...

Καταρχάς, καλό μήνα. Εκμεταλλεύομαι την ημερομηνία που συμπίπτει με την αρχή της Ινδικτιώνος (του εκκλησιαστικού έτους) για να επιχειρήσω μια καινούρια διαδρομή στις σελίδες του καβαλιώτικου τύπου: αυτή τη φορά επανερχόμενος -μετά από αρκετά χρόνια- στο πάντοτε φιλόξενο ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΟ. Σιωπώντας (τι να πεις;) σχετικά με τις πρόσφατες φονικές πυρκαγιές, επέλεξα να γράψω για ένα θέμα σχετικό με την άλλη «μεγάλη» επικαιρότητα: για εκλογές.
Η 1η Σεπτεμβρίου, συμπίπτει με τη συμπλήρωση εξήντα ενός χρόνων από τη διενέργεια ενός κρίσιμου δημοψηφίσματος. Μια μέρα που σημάδεψε -μαζί με άλλες- την πορεία της Ελλάδας προς μια πολυαίμακτη περιπέτεια. Αναφέρομαι στον εμφύλιο πόλεμο των ετών 1946-1949, που κόστισε δεκάδες χιλιάδες ζωές και οδήγησε τη χώρα πολλά βήματα πίσω.
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Αφορμή γι’ αυτό το σημείωμα -εγκαίνιο της στήλης τούτης - υπήρξε ένας...τοίχος. Για να είμαι απολύτως ακριβής, ένας πέτρινος τοίχος του διατηρητέου κτιρίου που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ευγενίου Ιορδάνου και Αριστείδου, κοντά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (στη γειτονιά που οι παλιότεροι Καβαλιώτες γνωρίζουν ως τα «Γύφτικα»). Ο τοίχος, τώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, είναι γυμνός από το επίχρισμα (σοβά) που υπήρχε και το κτίριο είναι «φασκιωμένο» με σκαλωσιές και πλέγμα. Το τελευταίο έγινε για να αποφευχθεί κάθε ενδεχόμενο ατυχήματος, μιας κι εδώ και λίγο καιρό εκτελούνται εργασίες για την αλλαγή χρήσης του και τη μετατροπή του σε κέντρο για τη μελέτη της λαογραφικής παράδοσης των Βαλκανίων.
Συνέβη να περάσω επανειλημμένα από εκεί πριν από το «φάσκιωμα» και (σε κάποια από αυτές τις διελεύσεις) μου κινήθηκε η περιέργεια για το ποιος και τι είχε γράψει στον τοίχο τόσα χρόνια πριν. Αισθάνθηκα έκπληξη επειδή κάποιο ίχνος είχε αντέξει στο διάβα τόσων χρόνων, όταν η κάθε ένδειξη ύπαρξης αντίθετης στην κρατούσα ιδεολογία απαγορευόταν (και) διά νόμου: ο Αναγκαστικός Νόμος 509 της 24ης Δεκεμβρίου 1947 απαγόρευε αυστηρά και ρητώς κάθε αναφορά σε κομμουνιστική δραστηριότητα και φρασεολογία. Ό,τι δεν είχε σβηστεί με τις βροχές τόσα χρόνια, δεν είχε σβηστεί ούτε από ανθρώπινο χέρι: να «έφταιγε» που ο τοίχος ήταν σε γειτονιά απόμερη, όπου έμεναν μεροκαματιάρηδες; Χωρίς καθυστέρηση, αντέγραψα (με δυσκολία αρχικά, αλλά το μάτι συνήθισε στη συνέχεια) τα μισοσβησμένα συνθήματα. Τα γράμματα, όπως θα διαπιστώσει ο προσεκτικός παρατηρητής των φωτογραφιών, είχαν σχεδιαστεί σε χαρτόνια ή ξύλο, είχαν κοπεί στο εσωτερικό τους ή πριονιστεί και είχαν βαφτεί με κόκκινη μπογιά. Διέκοψαν τη σιωπή τους κι άρχισαν να λένε μιαν ιστορία. Αυτήν θα προσπαθήσω να σας (ξανα)πω.
Πριν από ακριβώς εξήντα ένα χρόνια από σήμερα, στην Καβάλα -όπως και σε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα, εκτός από τα Δωδεκάνησα που δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στον «εθνικόν κορμόν της μητρός Ελλάδος» (αυτό έγινε το 1947)- διεξαγόταν ένα δημοψήφισμα. Αφορούσε την επιστροφή ή όχι του βασιλιά Γεωργίου Β΄ στη χώρα και τη μορφή του πολιτεύματος: θα ήταν Βασιλεία ή Δημοκρατία;
Σημειώνεται ότι όταν διεξαγόταν το δημοψήφισμα αρχηγός του κράτους («Αντιβασιλεύς») ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός και πρωθυπουργός ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος Κωνσταντίνος Τσαλδάρης.
Τα αντιβρετανικά αισθήματα ήταν έντονα στους κόλπους της αντιμοναρχικής παράταξης.
Είχαν μεσολαβήσει τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944. Τότε, οι μαχητές του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ είχαν αναμετρηθεί με τους Βρετανούς στρατιώτες και με τις ελληνικές δυνάμεις που ήταν πιστές στην υποστηριζόμενη από τον Βρετανό πρωθυπουργό Τσόρτσιλ κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου. Μετά από 33 μέρες αιματηρής σύγκρουσης είχε υπογραφεί στις 12 Φεβρουαρίου 1945 η Συμφωνία της Βάρκιζας.
Είχαν ακόμη διεξαχθεί οι βουλευτικές εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946. Τότε τα κόμματα του Πολιτικού Συνασπισμού στον οποίο είχε μετεξελιχθεί το ΕΑΜ απείχαν.
Ακόμη και σήμερα, που οι αναθεωρητικές (επ)αναγνώσεις της Ιστορίας είναι «μόδα», τα όσα έγιναν για να «πεισθούν» οι προσκείμενοι στο ΕΑΜ εκλογείς να συμμετάσχουν και να νομιμοποιήσουν έτσι την εκλογική διαδικασία μπορούν να συνοψιστούν σε μια φράση από ένα κείμενο «αναφοράς», το άρθρο «Οι εκλογές και το δημοψήφισμα του 1946: προοίμιο του Εμφυλίου Πολέμου» του Γ. Θ. Μαυρογορδάτου στο Γ. Ο. Ιατρίδης (επιμ.) Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, σελίδες 307-340. Γράφει ο Γ.Θ.Μ.: «είναι αδύνατο -και περιττό άλλωστε- να παρουσιαστεί εδώ ο ατελείωτος κατάλογος των φρικτών αγριοτήτων και των εξοργιστικών δικαστικών διώξεων που διαπράχθηκαν εναντίον πραγματικών ή υποτιθέμενων αριστερών, στο διάστημα που μεσολάβησε από τη Συμφωνία της Βάρκιζας ως το δημοψήφισμα. Τα στοιχεία είναι συντριπτικά και δεν προέρχονται μόνο από αριστερές πηγές» (σελίδες 311-312, η έμφαση δική μου, Ν.Κ.).
Αν όμως το ΕΑΜ (στο οποίο, επαναλαμβάνω, κυριαρχούσε όλο και περισσότερο το ΚΚΕ) επέλεξε (αναγκάστηκε;) να απόσχει από τις εκλογές του Μαρτίου 1946, έλαβε μέρος στο δημοψήφισμα της 1η Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου.
Οι εκλογείς είχαν να διαλέξουν μεταξύ του ψηφοδελτίου με το όνομα «Βασιλεύς Γεώργιος», του λευκού και της δυνατότητας να γράψουν τη λέξη «Δημοκρατία»: τα δύο τελευταία θεωρούνταν αντίθετα στην επάνοδο του βασιλιά. Βέβαια, το Δ΄ Ψήφισμα της 25ης Ιουνίου 1946 που καθόριζε τα σχετικά με τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος αφορούσε το ενδεχόμενο της επανόδου «της Α.Μ. του Βασιλέως Γεωργίου Β΄ εις την Ελλάδα προς αυτοπρόσωπον ανάληψιν της ασκήσεως των κατά το ισχύον Σύνταγμα αρμοδιοτήτων αυτού» και δεν προέβλεπε τι θα γινόταν αν τα αντιβασιλικά ψηφοδέλτια υπερτερούσαν αριθμητικά. Ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νίκος Αλιβιζάτος επισημαίνει ότι «στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα ιδιόμορφο προσωπικό δημοψήφισμα που δεν αφορούσε ούτε καν το πρόσωπο του Βασιλιά, που θεωρούνταν προκαταβολικά ως ο νόμιμος αρχηγός του κράτους, αλλά τη σκοπιμότητα της επιστροφής του στην Ελλάδα» (βλ. το κλασικό βιβλίο του Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974, σ. 168-169) και ο -γνωστός από τα τηλεοπτικά εκλογολογούντα «παράθυρα» - Ηλίας Νικολακόπουλος, στο επίσης κλασικό βιβλίο του Κόμματα και βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα 1946-1964, συντάσσεται με την άποψη αυτή (σ. 147).
Ας επιστρέψουμε, όμως στην Καβάλα και τον... τοίχο της. Όλες τις προηγούμενες από την 1η του Σεπτέμβρη μέρες είχε κλιμακωθεί μια «μάχη». Οι «εθνικόφρονες» αγωνίζονταν για το «ΝΑΙ» στο βασιλιά και οι εξόχως ανασφαλείς οπαδοί του ΕΑΜ πάλευαν για το «ΟΧΙ». Έγραψα «ανασφαλείς» για δυο λόγους. Πρώτον, επειδή η Συμφωνία της Βάρκιζας περιείχε κάποιες διατάξεις - «παραθυράκια» που επέτρεπαν τη δικαστική δίωξή τους για αδικήματα του Ποινικού Δικαίου, ακόμη κι αν οι «παραβάσεις» σχετίζονταν με τη δράση τους εναντίον συνεργατών του κατακτητή (είχαν γίνει, βέβαια, «χοντράδες» από ανθρώπους της Αριστεράς αμέσως μετά την Κατοχή, αυτά θα τα πούμε άλλοτε - ας μη βιαστούν οι «καλοθελητές»). Λόγου χάρη, ο μη κομμουνιστής Κώστας Κωνσταντάρας, διοικητής του 26ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ που απελευθέρωσε την Καβάλα στις 13 Σεπτεμβρίου 1944, είχε ήδη μπει σε δικαστικές περιπέτειες. Δεύτερον και κυριότερο, το Γ΄ Ψήφισμα της 18ης Ιουνίου 1946 «περί εκτάκτων μέτρων αφορώντων την δημοσίαν τάξιν και ασφάλειαν» είχε αρχίσει να τροφοδοτεί με «φρέσκο κρέας» τα Έκτακτα Στρατοδικεία που είχαν συσταθεί. Αρκετοί «αντεθνικώς δρώντες» Καβαλιώτες είχαν ήδη «ταξιδέψει» στο αρμόδιο για την περιοχή της Καβάλας Έκτακτο Στρατοδικείο της Δράμας.
Η Καβάλα είχε γεμίσει (τουλάχιστον οι κεντρικοί της δρόμοι) από αφίσες φιλοβασιλικού περιεχομένου. Άλλες με τη φωτογραφία του Γεωργίου κι ένα τεράστιο «ΕΡΧΕΤΑΙ» και άλλες με έναν θεόρατο τσολιά να κρατάει το ψηφοδέλτιο «Βασιλεύς Γεώργιος ο Β΄» και να δημιουργεί «σοκ και δέος» σε δυο λιλιπούτειους αντιπάλους του. Αυτοί ήταν ένας δύσμορφος «κατσαπλιάς» με ρούχα Βουλγάρου χωρικού, στο ένα χέρι του οποίου βρισκόταν ένα μαχαίρι και από το άλλο έσταζε αίμα κι ένας συνοδοιπόρος του, στο κόκκινο πουκάμισο του οποίου ήταν γραμμένα τα αρχικά Κ.Κ. Από κάτω γραφόταν: «Αυτό τρέμουν, αυτό ψήφισε. ΒΑΣΙΛΕΑ».
Όσοι, όμως, από τους αντιβασιλικούς δεν είχαν «αλισβερίσι» με δικαστήρια και τη Χωροφυλακή έδιναν (και) τη μάχη των συνθημάτων.
Η απάντηση των αντιμοναρχικών -για την ακρίβεια ό,τι απέμενε από αυτήν μέχρι πρότινος, πριν τα οικοδομικά συνεργεία αρχίσουν τη δική τους «μάχη»- ήταν τα συνθήματα που παρουσιάζονται σε αυτό το σημείωμα. Ο Θοδωρής Σπανέλης τα απαθανάτισε κι εγώ τα «αποκρυπτογράφησα».

Στον τοίχο του κτιρίου -κατά μία εκδοχή στέγαζε τότε γραφεία του ΚΚΕ, αλλά με την προπολεμική ιστορία του θα ασχοληθούμε μελλοντικά- ήταν γραμμένα τα εξής:
-ΟΛΟΙ ΟΙ ΤΙΜΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΧΟΥΝ ΘΕΣΗ ΣΤΟ ΠΑΝΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

-ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΕΙΣΟΝ (=ΙΣΟΝ) 4Η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ (ευθεία αναφορά στη σύμπραξη του Γεωργίου με το Μεταξά στα 1936)

-ΖΗΤΩ ΤΟ ΠΑΝΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ
-ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑ

-ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΟΘΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Σημειώνω ακόμη ότι υπήρχε και σφυροδρέπανο.

Αντί επιλόγου, μια υπόσχεση και μια απορία. Δεσμεύομαι να ασχοληθώ ενδελεχώς με τα αποτελέσματα (στην πόλη και το νομό της Καβάλας) των εκλογών και του δημοψηφίσματος που έγιναν στα 1946.
Η απορία, όμως, δεν παίρνει άλλη αναβολή. Πόσα κτίρια της Καβάλας (δημόσια, λ.χ. η παλιά εκκλησία της Παναγίας) και ιδιωτικά (λ.χ. το πανέμορφο αρχοντικό της οικογένειας Μπενμαγιόρ στην οδό 7ης Μεραρχίας) «σβήστηκαν από το χάρτη» χωρίς να αποτυπωθούν σε μια φωτογραφία; Κι ακόμη, πρέπει να «τραβιούνται» φωτογραφίες όπως αυτές που παρουσιάζουμε…από σύμπτωση; Αυτοί που γκρεμίζουν, δεν έχουν φωτογραφικές μηχανές;
Θα επανέλθουμε...

Καλό μήνα και πάλι.

Ασύμμετρη χώρα, κατακα(η)μένη... (απλώς αντιγράφω)

Από τη σημερινή ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ο συνονόματος Ξυδάκης με εξέφρασε απόλυτα και έγραψε ΙΣΤΟΡΙΑ...

Ασύμμετρη απειλή... Ναι, ασύμμετρα είναι τα σπασμένα τηλεφωνήματα φίλων από τα Στύρα, από το Μαρμάρι, το Οίτυλο, τα Καλύβια, τα Λεχαινά, την Ασέα· ασύμμετρες είναι οι αλλαγμένες τους φωνές, οι σιωπές, η σταχτερή θλίψη που σκεπάζει τα απείραχτα θέρετρα, τις αμέριμνες λουτροπόλεις, τα νησιά, ασύμμετρη η στάχτη της Πελοποννήσου που σκεπάζει ολόκληρη τη χώρα, σιωπηλή, διαρκής ενοχή, διαρκής υπόμνηση.
Ασύμμετρη είναι η απώλεια του Κρόνιου Αλσους (και ο Επικούρειος Απόλλων στις Βάσσες μόλις σώθηκε, μόνος του). Καήκανε οι κερασιές της Αρκαδίας, πάνε οι καρυδιές, μουρμούριζε ξέπνοος ο Θοδωρής – μαζί με τους ανθρώπους θρηνούσε και την ψυχή του τόπου, κατακαμένη και κυνηγημένη.
Ασύμμετρη χώρα. Με ασύμμετρους ηγέτες, μοιραίους και άβουλους, με πανευρωπαϊκό ρεκόρ στα Πόρσε Καγιέν, πανευρωπαϊκό ρεκόρ στις ακάλυπτες χωματερές, με πανευρωπαϊκό ρεκόρ τώρα και στις πυρκαγιές και στους θανάτους από πυρκαγιά.
Ασύμμετρη Ελλάδα. Που κάνεις λαμπρούς Ολυμπιακούς, το 2004, με μια μονάχα πυρκαγιά απ’ τα πυροτεχνήματα του πάρτι, και λαμπαδιάζεις συγκλαδοκορμόριζη δύο μήνες ατέλειωτους προεκλογικούς, το μαρτυρικό καλοκαίρι 2007. Ιδια είσαι τότε και τώρα; Ιδια, άνιση, αντιφατική, μοιραία, ικανή για το άλμα, ικανή για την καταβύθιση.
Ασύμμετροι Ελληνες. Ράθυμοι καταφερτζήδες, κυνικοί ατομιστές, που εξυψώσατε την ατσιδοσύνη και κλείσατε το μάτι στη λαμογιά, που προσκυνήσατε την καταπάτηση και τη βαφτίσατε real estate, που ζηλέψατε τον μαυραγορίτη και τον φοροκλέφτη, που χρόνια τώρα τιμάτε με την ψήφο σας τον φαύλο και ανεχθήκατε υστερόβουλα τον ανάξιο. Μοιραίοι και άνισοι, που δεν στέρξατε να προσφέρετε ψίχουλο στο Κοινόν των Ελλήνων, μα τα ζητάτε όλα από το κράτος – πατερούλη και εκμαυλιστή.
Ασύμμετρε συνέλληνα, συμπολίτη, συνάνθρωπε, ας αφουγκραστούμε τώρα τη σιωπή της φρυγμένης γης. Νιώθουμε τη στάχτη της ξεκούρδιστης κοινωνίας, βλέπουμε στις οθόνες ανδρείκελα, κομμένες κεφαλές, διαρκείς υπομνήσεις της ενοχής, της δικής τους, και του δικού μας μικρού μερδικού.
Ας σκεφτούμε ποιοι είμαστε, εδώ που φτάσαμε. «Aπό το μαύρο σύγνεφο κι’ από τη μαύρη πίσσα», από την «άπειρη ερμιά» του σολωμικού Μεσολογγίου, εμείς οι άνισοι και μοιραίοι έχουμε να φτιάξουμε μια Πελοπόννησο, μια Εύβοια, μια Ρούμελη, μια χώρα, όχι ασύμμετρη πια, όχι απειλούμενη διαρκώς από τους φαύλους ηγέτες και τους φαύλους εμάς, αλλά αρμονική και απλή, σύμμετρη προς την ανάγκη, σύμμετρη στην επιθυμία. Σύμμετρη χώρα.

Υπαίτιοι, αναίτιοι κι επέτειοι

13 Αυγούστου 1968: ο Αλέξανδρος Παναγούλης αποτυγχάνει στην απόπειρά του να σκοτώσει με εκρηκτικά τον ισχυρό άνδρα της "Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967" Γεώργιο Παπαδόπουλο. "Δεν συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις" και ξέχασε το χρυσό κανόνα "Μην ανακατεύεσαι". Σφάλματα...

14 Αυγούστου 1954: Εκτελείται ο Νίκος Πλουμπίδης. Το καλύτερο link σχετικά είναι στα σημερινά "ΝΕΑ" (διά χειρός του...αρχειοπόντικα Γιώργου Ζεβελάκη): http://www.tanea.gr/ColumnCategory.aspx?d=20070818&nid=5654925&sn=Βιβλιοδρόμιο&spid=1363

18 Αυγούστου 1961: Ο καθηγητής αμερικανικού Πανεπιστημίου Ανδρέας Παπανδρέου καλείται από την ελληνική κυβέρνηση και διορίζεται πρόεδρος του Δ.Σ. και Γενικός Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών και ταυτόχρονα σύμβουλος της Τράπεζας της Ελλάδας . Πρωθυπουργός: Κωνσταντίνος Καραμανλής.

18 Αυγούστου 1989: Τεράστια πυρκαγιά στη Θάσο (νησί απέναντι από την Καβάλα) καταστρέφει 70.000 στρέμματα, ενώ οι φλόγες φτάνουν μέχρι και το λιμάνι. Πρωθυπουργός: Ανδρέας Παπανδρέου.

18 Αυγούστου 1994: Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κηρύσσεται ο νομός Χανίων και εφαρμόζεται το σχέδιο "Ξενοκράτης", εξαιτίας της μεγάλης πυρκαγιάς, που προκαλεί βιβλικές καταστροφές στην περιοχή. Πρωθυπουργός: Ανδρέας Παπανδρέου.

18 Αυγούστου 2007: "Εθνικό θέμα απαιτεί νωπή λαϊκή εντολή": δεν είναι το θέμα των καμμένων δασών..."Η απόφαση για προσφυγή στις κάλπες ελήφθη με τη μέγιστη δυνατή σοβαρότητα και υπευθυνότητα" δηλώνει ο πρωθυπουργός. Πρωθυπουργός: Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Τι μπορεί να θυμηθεί κανείς...
Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο!
Μη θεωρηθούν οι επιλογές σχετικές με τις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου! Δεν είναι!!! Το ιστολόγιο δεν ασχολείται ΚΑΘΟΛΟΥ με το μέλλον: μόνος έρωτας τα περασμένα (κι όχι ξεχασμένα...)

Και ο Γεωργουσόπουλος επιμένει να θυμάται: (πάλι από τα σημερινά "ΝΕΑ"):

ΠΡΙΝ ΑΠΟ 25 ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΤΟΤΕ
ΣΤΗΛΗ ΜΟΥ «ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ» ΕΙΧΑ ΣΥΝΤΑΞΕΙ ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΣΧΟΛΙΟ-ΕΓΚΩΜΙΟ ΜΕ ΤΙΤΛΟ «ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ
ΤΩΝ ΤΡΙΟΔΩΝ»
«Αν τον συναντήσετε μην τον προσπερνάτε. Εκεί στα Ιλίσια πρωί-απόγευμα, χειμώνα-καλοκαίρι. Ένας γεράκος οδοκαθαριστής. Ένας σημαντικός συμπολίτης. Η υπηρεσία του είναι ανεξάρτητη. Περνάει ύστερα από τα απορριμματοφόρα· δουλειά του η λεπτομέρεια, ό,τι δεν είναι χοντρικό, χαρτάκια στις γωνίες, τενεκεδάκια στα παρκάκια, σκόνη στα πεζοδρόμια, βουλωμένα ρείθρα υπονόμων. Κινεί ένα μικρό βυτίο πάνω σε τροχούς, κρατεί ένα μικρό φαράσι και μια σκούπα. Δεν αφήνει γωνιά άψαχτη. Περνά και παστρεύει. Κάπου κάπου κάθεται σε μια σκάλα, σ΄ ένα πεζούλι για να ξεκουραστεί. Ήμουνα νιος όταν τον πρωτοείδα και κοντεύω να γεράσω και ήταν πάντα γέρος. Συνεχίζει το ίδιο πάντα σχολαστικός. Σχολαστικός και εραστής της ομορφιάς. Κάθε πρωί, χειμώνα-καλοκαίρι, σ΄ ένα πλαστικό ανθοδοχείο που έχει δέσει στο χερούλι του καροτσιού, με περισσή αγάπη, έχει τοποθετήσει φρεσκοκομμένα λουλούδια της εποχής. Περνάς και νομίζεις πως έχουν ανθίσει τα σκουπίδια. Αυτός ο ευσυνείδητος οδοκαθαριστής τείνει να γίνει στη σκέψη μου ένα σπάνιο σύμβολο της ποιητικής ζωής. Έχει βρει την ουσία της δουλειάς. Κάνει όμορφο τον μόχθο. Αντλεί από τη βρωμιά μας ευωδία. Με την περιττή ομορφιά των λουλουδιών μηδενίζει τον σωρό των περιττωμάτων. Κάθε φορά που περνάτε από τα Ιλίσια και πετάτε ένα αδειανό σας πακέτο στο πεζοδρόμιο να ξέρετε: εκείνος θα το σκουπίσει με ένα χρυσάνθεμο». Τώρα, αγαπητοί φίλοι, δεν θα τον συναντήσετε γιατί μετέστη σε άλλον χρόνο. Ελπίζω κάποιος αισθητής φίλος του, συγγενής, παιδί του να φρόντισε ώστε το ανθογυάλι του τάφου του να έχει πάντα ένα φρεσκοκομμένο εποχικό λουλουδάκι. Αν ξαναθυμήθηκα τον αισθητικό αυτόν συμπολίτη μας είναι γιατί είχε χωρίς θεωρητικές φανφάρες, χωρίς αερολογίες, χωρίς έπαρση κουλτούρας συλλάβει το νόημα μιας ποιητικής ζωής, ό,τι ο Ντοστογιέφσκι έβλεπε ως μελλοντική σωτηριολογία, ότι δηλαδή «η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο», για τον γεράκο με τα ανθισμένα σκουπίδια ήταν αυτονόητος τρόπος ζωής, αλλά αφοπλιστικά ποιητικός.

Κι ένα λογοτεχνικο-ιστορικο- όμορφο κουβεντολόι στο http://www.poiein.gr/archives/885/index.html

Καλό Σαββατοκύριακο, κουκουτσάκι...

Και μέσα στο καλοκαίρι...Χριστούγεννα

Επειδή τα "βαριά" μου κείμενα δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί και υπάρχει μια δεοντολογία να μην "ανεβάζουμε" αδημοσίευτα, σκέφτηκα να "ρίξω" στην "Αγορά του Κόσμου" (κύριε Ζούδιαρη, συγγνώμη για την...αρπαγή) ένα ευχάριστο και δημοσιευμένο σημείωμα. Γράφτηκε για την εφημερίδα "ΝΕΑ Εγνατία" το 2002 και δημοσιεύτηκε σε δύο συνέχειες. Εδώ "πειράχτηκε" λίγο: έγινε ένα συνεχόμενο κείμενο, οι φωτογραφίες μπαίνουν έγχρωμες και παραδίδεται με ευχές για...Καλό Χειμώνα.

Χειμώνα; Από αρχές Ιουλίου;

Αφού πέρασε το καλοκαιρινό ηλιοστάσιο κι άρχισε να μικραίνει η μέρα...πάμε για χειμώνα. Μακάρι να μη πλημμυρίσει (πολύ) η Αθήνα, όταν αρχίσει να βρέχει: μετά το χάσιμο της Πάρνηθας, δεν το βλέπω καλά το "κλεινόν άστυ".

"Σταμάτα, βρε γρουσούζη! Το γλωσσόφαγες το καλοκαιράκι!". Όχι, καλοί μου, κάνετε μπανάκια. Έχουμε μέλλον μπροστά μας, οπότε ας σκαλίζω εγώ το παρελθόν...

Ευχετήριες κάρτες: μια ιστορία με ......ιστορία

Όταν μιλάμε ή ακούμε για ιστορικό αρχείο, ο νους μας (μάθαμε να) πηγαίνει σε τεκμήρια κι ενθυμήματα «ενδόξων» στιγμών του έθνους, «κοσμοσωτήριων» ετών και άλλα τέτοια συναφή. Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρκετοί ιστορικοί προσπαθούν να φέρουν στο προσκήνιο μια «άλλη» Ιστορία: την Ιστορία της καθημερινής ζωής. Έτσι αξιοποιείται ένας «κόσμος» αρχειακών τεκμηρίων που μαρτυρεί πολλά γι΄ αυτές τις μέχρι πρότινος αγνοημένες από τη «μεγάλη» Ιστορία πλευρές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Δίπλα στις ηχογραφημένες προφορικές μαρτυρίες και τις κινηματογραφικές λήψεις ή ταινίες, οι οποίες σιγά-σιγά παίρνουν τη θέση που τους αξίζει, μπορούν να θεωρηθούν σημαντικά και άλλα τεκμήρια. Τέτοια είναι οι επιστολές σε γνωστούς, συνεργάτες κι αγαπημένα πρόσωπα, οι φωτογραφίες ξεχωριστών στιγμών από την προσωπική και οικογενειακή ζωή κι άλλα μικρά «θυμητάρια».
Ένα τέτοιο υλικό, εξαιρετικά επίκαιρο αυτές τις ημέρες, είναι οι ευχετήριες για τα Χριστούγεννα και τη νέα χρονιά κάρτες.
Χωρίς να ξεχνούμε τη λειτουργία τους ως ιστορικά τεκμήρια, θα πρέπει να σημειώσω πως, κατά τη γνώμη μου, οι κάρτες αποτελούν άλλο ένα μεράδι της παμπάλαιας προσπάθειας του ανθρώπου να επηρεάσει το μέλλον, να ξορκίσει τα ενδεχομένως «κακά μελλούμενα».
Μου ζητήθηκε από την εφημερίδα "ΝΕΑ Εγνατία" να παρουσιάσω ένα μικρό δείγμα του σχετικού αρχειακού υλικού που απόκειται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους- Αρχεία Ν. Καβάλας (Γ.Α.Κ. – Α.Ν.Κ.).
Θα περιοριστώ σε αυτό το σημείωμα στην παρουσίαση επτά καρτών, οι οποίες καλύπτουν (με κενά) το χρονικό διάστημα μισού αιώνα. Στα Γ.Α.Κ – Α.Ν.Κ. υπάρχει (ως τμήμα αρχείων) σημαντικός αριθμός ευχετηρίων καρτών, αλλά οι περισσότερες είναι χωρίς εικαστική παράσταση. Επέλεξα μερικές που συνοδεύονται από εικόνες και που απηχούν το κλίμα και τις αντιλήψεις των ανθρώπων της κάθε εποχής.
Η πρώτη εστάλη στις 31 Δεκεμβρίου του 1939 (με το παλιό ημερολόγιο, όπως σημειώνεται) από τη Μεσωρόπη (έτσι γραφόταν τότε το όνομα του χωριού) προς τον τότε Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως Σωφρόνιο (Σταμούλη). Στην εμπρόσθια όψη της κάρτας αυτής

εικονίζεται (σε επιχρωματισμένη φωτογραφία, τεχνοτροπία πολύ συνηθισμένη για την εποχή) η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους και στην οπίσθια όψη είναι γραμμένο: «Τω σεβασμιωτάτω Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως κ.κ. Σωφρονίω. Το νέον σωτήριον έτος 1940, αίσιον και ευτυχές κατά Θεόν». Η ιδιότητα του αποστολέα είναι άγνωστη, φανερώνει πάντως άνθρωπο ευσεβή (ίσως μοναχό ή κληρικό) και... ανυποψίαστο για το πόσο «σωτήριο» θα απέβαινε το 1940.

Ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Σωφρόνιος είναι ο παραλήπτης και της δεύτερης κάρτας. Πρόκειται για «Επιστολικόν δελτάριον διά το εσωτερικόν».

Τέτοια δελτάρια εξέδιδαν τα Τ.Τ.Τ. (Ταχυδρομεία Τηλεγραφεία Τηλέφωνα), ο πρόδρομος των ΕΛ.ΤΑ. Ήταν κάτι σαν τους φακέλους με προπληρωμένο γραμματόσημο που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Στέλνεται από τον αδελφό του παραλήπτη, τέως Γερουσιαστή Καβάλλας[1] Μιλτιάδη Σταμούλη, στις 17/12/1946 και περιλαμβάνει ευχές για «τας Αγίας Εορτάς και το Νέον Έτος», τα νέα της οικογένειας του αποστολέα και ενημέρωση για τις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στην πρωτεύουσα τις μέρες εκείνες.

Η τρίτη κάρτα δε σχετίζεται με την Καβάλα, αλλά πιθανότατα ίδιες ή παρόμοιες κυκλοφορούσαν σε όλη τη χώρα. Εστάλη τις πρώτες μέρες του 1950 και στην οπίσθια όψη της αναγράφεται: «Νέον έτος 1950 μεστόν κάθε ευτυχίας Υμών και Χριστιανικού Ποιμνίου». Αποστολέας είναι στέλεχος της Υπηρεσίας Συντονισμού Σχεδίου Ανασυγκροτήσεως που έδρευε στην οδό Αμερικής 3 στην Αθήνα και παραλήπτης ιερέας που υπηρετούσε στην Αποστολική Διακονία της Αρχιεπισκοπής.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στην απεικόνιση που καταλαμβάνει ολόκληρη την εμπρόσθια όψη. Σε πρώτο πλάνο παρουσιάζεται η Ελλάδα με τη μορφή γυναίκας ντυμένης με χλαμύδα. Η γυναίκα ακουμπά σε ασπίδα, ενώ στα πόδια της βρίσκεται περικεφαλαία. Κάτω από την απεικόνιση γράφεται σε αγγλική γλώσσα: «Η Ελλάς θρηνεί για τις χιλιάδες των παιδιών της που απήχθησαν από τους κομμουνιστές σε εχθρικές χώρες. Δώστε της τα πίσω!».
Ο Εμφύλιος πόλεμος έχει τυπικά τελειώσει μόλις τέσσερις μήνες πριν κι η κάρτα απηχεί το κλίμα της εποχής, τουλάχιστον από την πλευρά του επίσημου κράτους. Γίνεται αναφορά στο «παιδομάζωμα» για το οποίο κατηγορήθηκε το Κ.Κ.Ε. Όπως έχει επανειλημμένα ειπωθεί, "την ιστορία τη γράφουν οι νικητές", αν και κάποιοι επιμένουν πως στην περίπτωση του ελληνικού Εμφυλίου επιδιώχθηκε "η ρεβάνς των ηττημένων" (...και τη συγκεκριμένη ιστορία των παιδιών του Εμφυλίου -όχι αυτών που βρέθηκαν εκτός Ελλάδας, αλλά όσων έζησαν σε μια από τις "Παιδοπόλεις"- την ερευνά, προσπαθώντας να σταθεί νηφάλια απέναντι στο θέμα, ο δημιουργός αυτού του blog/ ιστολόγιου)

Συνεχίζουμε με τέσσερις ακόμη κάρτες, οι οποίες καλύπτουν το διάστημα 1956 - 1989.
Η πρώτη είναι χαρακτηριστικό δείγμα μιας εποχής, μιας αντίληψης και μιας γλώσσας. Αποστολέας η «Εθνική Τράπεζα Ελλάδος και Αθηνών» (τοτινή ονομασία της Εθνικής Τράπεζας) και παραλήπτης επιχείρηση της Καβάλας που συναλλασσόταν με την τράπεζα. Η κάρτα είναι τρίπτυχο, με τα εξής περιεχόμενα: στην εμπρόσθια όψη της πρώτης σελίδας παριστάνεται μέρος αρχαιοελληνικού αγάλματος της κλασικής περιόδου με το λογότυπο της τράπεζας και στην οπίσθια κείμενο για τους Δελφούς. Στο μεσαίο φύλλο του τριπτύχου υπάρχει ζωγραφική απεικόνιση του δελφικού τοπίου με συνοδεία φράσης από τα «Ηθικά» του Πλουτάρχου στο πρωτότυπο. Στο τρίτο τμήμα της κάρτας γράφεται: «Ο Διοικητής της Τραπέζης Ελλάδος και Αθηνών απευθύνει υμίν τας καλλιτέρας ευχάς του διά τα Χριστούγεννα και το Νέον Έτος». Ακριβώς από κάτω είναι τυπωμένη η ένδειξη «Δεκέμβριος 1956» και με σφραγίδα «Εθνική Τράπεζα Ελλάδος και Αθηνών Α.Ε. –Υποκατάστημα Καβάλας». Μια κάρτα της Εθνικής έπρεπε να αντανακλά τα χαρακτηριστικά που ήθελε να εξωτερικεύσει η Τράπεζα: σοβαρότητα στην εμφάνιση, προβολή κλασικών αξιών, γλώσσα συντονισμένη με τις αντιλήψεις της εποχής και προώθηση του ελληνικού πνεύματος. Δεν είναι μάλλον σύμπτωση ότι το συγκεκριμένο πιστωτικό ίδρυμα δημιούργησε το -γνωστό για τις προσεγμένες εκδόσεις του- Μ.Ι.Ε.Τ (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας).

Η δεύτερη κάρτα εστάλη από τη Σοβιετική Ένωση, την τότε θεωρούμενη από το δυτικό κόσμο «Αυτοκρατορία του κακού», αλλά μας παρέχει μια πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία για την εμβέλεια δράσης και το δυναμισμό των καπνεμπορικών επιχειρήσεων της Καβάλας. Αποστολέας η Raznoexport (Εταιρεία γενικών εξαγωγών), η οποία εισήγαγε καβαλιώτικα καπνά και σε αντάλλαγμα εξήγαγε διάφορα προϊόντα με το σύστημα «κλήριγκ»[2].
Η κάρτα – δίπτυχο παρουσιάζει στην εμπρόσθια όψη του πρώτου τμήματός της τη ζωγραφική παράσταση του πύργου με το ρολόι που δέσποζε στην Κόκκινη Πλατεία και ακόμη ενός πανύψηλου κτιρίου της Μόσχας. Ο Στάλιν είναι προ πενταετίας νεκρός και η άποψη της «μνημειακής αρχιτεκτονικής» είναι μάλλον παρωχημένη, αλλά μια υπερδύναμη οφείλει να είναι και να φαίνεται τέτοια. Στην εμπρόσθια όψη είναι ακόμη γραμμένο στα ρωσικά «Για το νέο έτος 1958». Στο εσωτερικό, σε τέσσερις γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και ρωσικά), είναι γραμμένο «Ευτυχισμένο το νέο έτος». Κρατική επιχείρηση χώρας με την αθεΐα επίσημη ιδεολογία, ήταν δυνατόν να ευχηθεί «Καλά Χριστούγεννα»; Περιοριζόταν να απευθύνει στους Δυτικούς που συναλλάσσονταν μαζί της ευχές για τη νέα χρονιά. «Ψυχρός Πόλεμος» μεν, αλλά οι δουλειές δουλειές...

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 τοποθετείται χρονικά η τρίτη και προτελευταία κάρτα μας. Όπως σημειώνεται στο εσωτερικό της, αποστολέας είναι «Η Εν Ελλάδι Διεύθυνσις της Ιονικής Τραπέζης (η οποία) απευθύνει υμίν (στους πελάτες της) τας καλλιτέρας ευχάς διά το νέον έτος». Δίπτυχο κι αυτή η κάρτα, διακοσμημένη στην εμπρόσθια όψη με παράσταση αρχαίου ελληνικού πλοίου που φτάνει στην ακρογιαλιά, στην οποία διακρίνεται κίονας - τμήμα ναού. Κλασικό θέμα και λιτός λόγος, αναμενόμενα στοιχεία σε ευχετήρια κάρτα μιας τράπεζας (δεν είχε αρχίσει ακόμη ο τρελός χορός των διαφημίσεων για πάσης φύσεως δάνεια...)

Με ένα μεγάλο άλμα στο χρόνο (η συλλογή των Γ.Α.Κ – Α.Ν.Κ δεν είναι ακόμη πλήρης), φτάνουμε στην τέταρτη κάρτα, που τοποθετείται χρονικά στο 1989. Αποστολέας ο Δήμος Καβάλας (υπάρχει τυπωμένη η υπογραφή του τότε Δήμαρχου Λευθέρη Κ. Αθανασιάδη). Παραλήπτες οι σύλλογοι και τα σωματεία της πόλης. Στην εμπρόσθια όψη παριστάνεται το παραδοσιακό ελληνικό «καραβάκι» με τη μορφή μικρού αλιευτικού σκάφους και με τη συνοδεία αστεριού και στο εσωτερικό –ανάμεσα σε σκίτσα Άγιου Βασίλη που τρέχει φορτωμένος με δώρα και χαμογελαστού χιονάνθρωπου με σκούφο και κασκόλ- φιλοξενούνται τέσσερις φωτογραφίες. Μία από το Δημοτικό Λαογραφικό Μουσείο, μία από τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, μία από τις Καμάρες και μία από την πλαζ του «Μπάτη». Κάτω από κάθε φωτογραφία υπάρχουν τα ψηφία που σχηματίζουν τον αριθμό 1989, ενώ στο κάτω μέρος των δύο εσωτερικών όψεων είναι γραμμένη η φράση: «Ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος, Χρόνια Πολλά». Τέλος, στο πίσω τμήμα του δίπτυχου απεικονίζεται το σήμα του Δήμου (κεφαλή Φιλίππου σε κύκλο με τις λέξεις «Φίλιππος Μακεδονίας») και γράφονται οι λέξεις «Δήμος Καβάλας».

Κλείνοντας, θα παρατηρήσω πως οι σύγχρονες κάρτες με τα μοτίβα των γκυ και των χιονισμένων δέντρων, των Αγιοβασίληδων και των ελκήθρων δεν έχουν –απ΄ ό,τι είδαμε – μακρά παράδοση στην Ελλάδα. Εκσυγχρονιστήκαμε...
Χρόνια πολλά, καλά, γόνιμα και δημιουργικά.

[1] Μέχρι το 1948 η Καβάλα γραφόταν με δύο λάμδα.
[2] Με λίγα λόγια συνέβαινε το εξής:ο καπνεμπορικός οίκος Ααρών Ι. Τσιμίνο (από το αρχείο του οποίου προέρχεται η κάρτα) εξήγαγε καπνά στη Σοβιετική Ένωση. Σε αντάλλαγμα, άλλη ελληνική επιχείρηση εισήγαγε σοβιετικά προϊόντα ίσης αξίας και κατέβαλε στον οίκο Τσιμίνο την αξία των καπνών.

Τα σωστά links για τα αναφερόμενα βιβλία

Επειδή υπήρξα απρόσεκτος, αυτά είναι τα σωστά links.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΕΧΘΡΟΣ" ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ:http://www.enet.gr/online/online_issues?pid=51&dt=15/09/2006&id=55448004,

http://www.tanea.gr/Article.aspx?d=20060603&nid=4443875
και
http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=14950&m=S06&aa=1


ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "Η ΠΑΛΙΑ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ":http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=03.01.2006,id=52386552 και (απλώς επειδή έχει διόρθωση για το κακοποιηθέν επώνυμο και τηλέφωνα χρήσιμα): http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=04.01.2006,id=54252984